जनकपुरधाम । बडादशैँ सुरु भएसँगै मधेश प्रदेशका विभिन्न शक्तिपीठमा दर्शनार्थी तथा भक्तजनको चहलपहल बढेको छ। बिहानैदेखि देवीको दर्शन, पूजाआजा र भाकल पूरा गर्न आउने श्रद्धालुको भीडले मन्दिर परिसरमा धार्मिक रौनक थपेको छ।

घण्टी, शंख, भजनकीर्तन र दुर्गा सप्तशतीको पाठले जनकपुरधामसहित मधेशका विभिन्न धार्मिक स्थल भक्तिमय बनेका छन्। मिथिला, भोजपुरी र अवध संस्कृतिको प्रभाव रहेको मधेश प्रदेश धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक सम्पदा र लोकपरम्पराको संगम पनि हो।

बडादशैँको नवरात्रमा देवी दुर्गाका विभिन्न स्वरूपको पूजा गरिने भएकाले धनुषा, सप्तरी, सिरहा, बारा, पर्सा, महोत्तरी, सर्लाही र रौतहटका शक्तिपीठमा विशेष चहलपहल हुने गर्छ। परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि र मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ भक्तजन यी मन्दिरमा पुग्ने गर्छन्।

धार्मिक आस्थासँगै मधेशको संस्कृति र सम्पदालाई नजिकबाट बुझ्न चाहनेका लागि यहाँका प्रमुख ११ शक्तिपीठको संक्षिप्त परिचय प्रस्तुत गरिएको छ।

१. राजदेवी मन्दिर, जनकपुरधाम (धनुषा)

जनकपुरधामस्थित राजदेवी मन्दिर मधेशको प्रमुख शक्तिस्थलमध्ये एक हो। राममन्दिरसँगै रहेको यस मन्दिरमा देवी दुर्गाको स्वरूपमा भगवतीको पूजा गरिन्छ। विशेषगरी बडादशैँको अष्टमी र विजयादशमीका बेला यहाँ भक्तजनको ठूलो भीड लाग्छ।

मिथिलामा शक्ति उपासनाको महत्त्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा परिचित यस मन्दिरमा दशैँका बेला विशेष पूजाआजा र बलि दिने परम्परा छ। मन्दिरमा महिलाको प्रवेशसम्बन्धी विशेष व्यवस्था पनि चर्चामा रहने गर्छ। दर्शन गर्न जानुअघि यस वर्ष लागू हुने नियमबारे मन्दिर व्यवस्थापनसँग जानकारी लिनु उपयुक्त हुन्छ।

२. छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर, सप्तरी

सप्तरीको छिन्नमस्ता गाउँपालिका–सखडामा अवस्थित छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर राजविराजबाट करिब ११ किलोमिटर दक्षिणमा पर्छ। सखडा भगवतीका नामले समेत परिचित यो मन्दिर मधेशको प्रसिद्ध धार्मिक गन्तव्य हो।

धार्मिक जनविश्वासअनुसार देवीको मूर्ति शिरविहीन स्वरूपमा रहेकाले उनलाई छिन्नमस्ता भनिएको हो। हिन्दू तान्त्रिक परम्परामा दशमहाविद्यामध्ये एक मानिने छिन्नमस्ता देवीको आराधनाका लागि यहाँ टाढाटाढाबाट भक्तजन पुग्ने गर्छन्। नवरात्र र दशैँमा मन्दिरमा विशेष पूजाआजा गरिन्छ।

३. गढीमाई मन्दिर, बारा

बाराको महागढीमाई नगरपालिका–बरियारपुरस्थित गढीमाई मन्दिर नेपालकै चर्चित धार्मिक स्थलमध्ये एक हो। विशेषगरी प्रत्येक पाँच वर्षमा आयोजना हुने गढीमाई मेलाका कारण यो मन्दिर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत परिचित छ।

बडादशैँका बेला पनि यहाँ देवीको दर्शन र पूजाआजा गर्न भक्तजन पुग्छन्। गढीमाईसँग जोडिएको बलि परम्परा यसको प्रमुख विशेषता हो। यस परम्परालाई लिएर पशु कल्याणसम्बन्धी बहससमेत हुँदै आएको छ।

४. कंकालिनी भगवती मन्दिर, सप्तरी

सप्तरीको भारदहमा पूर्व–पश्चिम राजमार्गनजिक रहेको कंकालिनी भगवती मन्दिर जिल्लाको प्रमुख धार्मिक स्थल हो। यहाँ देवीको मूर्ति भेटिएपछि पूजा सुरु भएको जनविश्वास छ।

सप्तरीसहित आसपासका जिल्लाका साथै सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रबाट पनि श्रद्धालु यहाँ आउने गर्छन्। नवरात्र र बडादशैँका अवसरमा विशेष पूजाआजा हुने यस मन्दिरमा भक्तजनले देवीसँग सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्छन्।

५. राजदेवी भगवती मन्दिर, राजविराज (सप्तरी)

सप्तरीको सदरमुकाम राजविराजस्थित राजदेवी भगवती मन्दिर पनि जिल्लाको प्रमुख शक्तिस्थलमध्ये एक हो। प्यागोडा शैलीको मन्दिरमा देवीको दर्शन र पूजाआजा गर्न दशैँका बेला भक्तजनको चहलपहल बढ्ने गर्छ।

स्थानीय धार्मिक परम्परासँग जोडिएको यस मन्दिरमा नवरात्रभर विशेष पूजा गरिन्छ। नेपालका विभिन्न स्थान तथा सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रबाट समेत श्रद्धालु यहाँ पुग्ने गर्छन्।

६. गहवामाई मन्दिर, वीरगञ्ज (पर्सा)

वीरगञ्जको गहवामा अवस्थित गहवामाई मन्दिर पर्सा जिल्लाको प्रसिद्ध धार्मिक स्थल हो। व्यस्त सहरी क्षेत्रको बीचमा रहेको यस मन्दिरमा नवरात्र र बडादशैँका बेला विशेष पूजाआजा गरिन्छ।

स्थानीय बासिन्दाका साथै आसपासका क्षेत्रबाट आउने भक्तजनका लागि यो मन्दिर आस्थाको केन्द्र बनेको छ। दशैँका बेला मन्दिर परिसरमा पूजापाठ र दर्शनका लागि श्रद्धालुको आवागमन बढ्ने गर्छ।

७. सोनासती महारानी मन्दिर, महोत्तरी

महोत्तरीको औरही नगरपालिका–८, भोइल गाउँमा रहेको सोनासती महारानी मन्दिरलाई सोनामाईका नामले पनि चिनिन्छ। यस मन्दिरमा दशैँको षष्ठीदेखि दशमीसम्म लाग्ने परम्परागत भूतमेलाका कारण विशेष धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व छ।

स्थानीय जनविश्वासअनुसार यहाँ पूजाआजा गर्दा भूतप्रेत तथा नकारात्मक प्रभावबाट मुक्ति मिल्ने र पारिवारिक सुख प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। यही विश्वासका कारण दशैँका बेला यहाँ श्रद्धालुको भीड लाग्ने गर्छ।

८. चमेलीमाई मन्दिर, सर्लाही

सर्लाहीको सलेमपुरस्थित चमेलीमाई मन्दिर जिल्लाको प्रमुख धार्मिक स्थलमध्ये एक हो। देवी चमेलीमाईलाई शक्तिस्वरूपा र भक्तजनको कल्याण गर्ने देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ।

नवरात्रका नौ दिन यहाँ विशेष पूजापाठ र आराधना गरिन्छ। स्थानीय धार्मिक परम्परा र जनआस्थासँग जोडिएको यस मन्दिरमा दशैँका बेला भक्तजनको चहलपहल बढ्ने गर्छ।

९. दुर्गा भगवती मन्दिर, मत्सरी (रौतहट)

रौतहटको दुर्गा भगवती गाउँपालिकास्थित मत्सरी गाउँमा रहेको दुर्गा भगवती मन्दिर जिल्लाको महत्त्वपूर्ण धार्मिक स्थल हो। यहाँ घटस्थापनादेखि महानवमीसम्म विशेष पूजाआजा गरिन्छ।

दशैँका बेला देवीको दर्शन तथा आराधनाका लागि विभिन्न स्थानबाट श्रद्धालु आउने गर्छन्। स्थानीय धार्मिक परम्परामा विशेष स्थान ओगटेको यस मन्दिरले गाउँको सांस्कृतिक पहिचानलाई समेत प्रतिनिधित्व गर्छ।

१०. दुर्गा मन्दिर, लहान (सिरहा)

सिरहाको लहानस्थित दुर्गा मन्दिर नवरात्रमा विशेष चहलपहल हुने धार्मिक स्थल हो। देवी दुर्गाको आराधनाका लागि यहाँ नौ दिनसम्म पूजापाठ गरिन्छ।

दशैँका बेला स्थानीय बासिन्दासहित आसपासका क्षेत्रका श्रद्धालु देवीको दर्शन गर्न पुग्छन्। धार्मिक आस्था र स्थानीय परम्परासँग जोडिएको यस मन्दिरमा पर्वका अवसरमा विशेष रौनक देखिन्छ।

११. चण्डी भगवती मन्दिर, सप्तरी

सप्तरीको राजविराजस्थित चण्डी भगवती मन्दिर देवी उपासनासँग जोडिएको धार्मिक स्थल हो। हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार चण्ड–मुण्डलगायत दैत्यको वध गर्ने देवीको स्वरूपलाई चण्डी वा चामुण्डाका रूपमा पूजा गरिन्छ।

दुर्गा सप्तशतीमा देवीको महिमा वर्णन गरिएको छ। नवरात्र र बडादशैँका अवसरमा चण्डी भगवतीको पूजा तथा आराधना गरिन्छ। धार्मिक आस्था राख्ने भक्तजनका लागि यो मन्दिर महत्त्वपूर्ण गन्तव्य हो।

मधेशका अन्य धार्मिक स्थल पनि छन् महत्त्वपूर्ण

माथि उल्लिखित शक्तिपीठबाहेक मधेश प्रदेशमा अन्य धेरै देवीदेवताका मन्दिरले पनि धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेका छन्। रौतहटको गौरस्थित राजदेवी मन्दिर, सप्तरीका वैष्णवी काली तथा बागेश्वरी मन्दिर, पर्साको वीरगञ्जस्थित बिरतामाई मन्दिर र सप्तरीको पाटोस्थित डोक्नेश्वर मन्दिर पनि स्थानीय आस्थासँग जोडिएका स्थल हुन्।

बडादशैँका बेला यी धार्मिक स्थलको भ्रमणले देवीको दर्शनसँगै मधेशको विविध संस्कृति, परम्परा र ऐतिहासिक पहिचान बुझ्ने अवसर दिन्छ। मन्दिर भ्रमण गर्दा स्थानीय धार्मिक नियमको सम्मान गर्नु, भीडभाडमा सावधानी अपनाउनु र सरसफाइमा ध्यान दिनु आवश्यक छ।