नेपाली समाजमा एउटा अभिव्यक्ति प्रचलित थियो । नेपालकै एक युवराजले आफ्ना महाराज पितालाई सोधेका थिए, ‘के सबै नेपालीले दूध भात पनि खान पाएका छैनन् ?’ यो यस्तो बिम्ब हो जसले सौखिन सत्तासिन र विपन्न नागरिकबीचको सम्बन्धलाई हाम्रोजस्तो मुलुकको सन्दर्भमा प्रष्ट पार्न सक्छ ।

नेपालको यस्तो नियती घट्दै गएको कुरा तथ्यांकले देखाए पनि वास्तविकता र तथ्यांकबीचको अन्तर अद्यावधिक छ । त्यस्तै पीडाको सिकार भएकी छिन् कैलालीको लम्कीचुहा नगरपालिका–८ की १९ वर्षीया किशोरी तारा जैशी ।

१९ वर्षीया जैशी दिनभर बाख्राको खोरमै बसेर दिन कटाउछिन् । यो उनको विगत २ वर्षदेखिको दैनिकी हो । र अझै कति दिन कायम रहन्छ यसै भन्न सकिने अवस्था छैन ।

ति किशोरीमा मानसिक समस्या देखिएको बताइएको छ । तर, उपचारका लागि आवश्यक रकमको जोहो गर्न नसक्दा उनको दैनिकी बाख्राको खोरमा सीमित हुन पुगेको छ । एक किशोरीका सपना उपचार खर्चको अभावमा यसरी बाख्राको खोरमा ‘बन्दी’ हुनुले समृद्ध नेपालको हाम्रो सपनालाई गिज्याइरहेछ ।

तारा जैशीको दैनिकीमा विहानको घाम पनि बाख्राको खोरमा उदाउँछ र, बेलुकाको घाम पनि बाख्राकै खोरमा अस्ताउँछ । उनका अभिभावकहरुको विवशता झनै दयनीय छ । उपचार गराउन खर्च नभएपछि ‘मुटुमाथि ढुंगा राखी’ आफ्नी छोरीलाई उनीहरु बाख्राको खोरमा बाध्न बाध्य छन् ।

घरबाट भाग्ने, शरीरमा लगाएको कपडा च्यात्ने, जथाभावी सामान फ्याँक्ने गरेकाले उनलाई दिनभर बाख्राको खोरमा बाँधेर राख्नु परेको अभिभावकहरु बताउँछन् । ताराकी आमा सुर्जकला जैशी छोरीलाई बाख्राका खोरमा बाँध्नुपर्दाको पीडा सुनाउँदा आँशु थाम्न सक्दिनन् । गहभरी आँशु पार्दै सुर्जकला भन्छिन्, ‘उपचार गराउने पैसा छैन, आफू दिनभर मजदुरी गर्न जानु पर्छ के गरौं हजुर ?’

आर्थिक अवस्था कमजोर रहेको जैशी परिवारको आयस्रोत अर्काकोमा मजदुरी गर्नु हो । त्यसैगरी उनीहरु नजिकैको जंगलबाट दाउरा ल्याएर बेची जीविकोपार्जन गर्दै आएका छन् । त्यो नगरे उनीहरुले विहान बेलुकी हातमुख जोर्न पाउँदैनन् । आफूहरु मजदुरीमा जानुपर्ने र दिनभर घरमा कोही नहुने भएकाले तारालाई बाख्राको खोरमा बाध्नु परेको सुर्जकलाले बताइन् । नजिकैको जंगलबाट दाउरा ल्याई बेचेर आफूहरुले गुजारा चलाइरहेको सुर्जकलाको भनाई छ ।

दैलेखको लिउडाबाट बसाँई सरी लम्कीचुहा नगरपालिका आएको ताराको परिवार उनका बाबुले छाडेर गएपछि झन् संकटमा पर्याे । सुर्जकलाका अनुसार तारा उनकी दोस्रो सन्तान हुन् । जन्मदा स्वस्थ रहेकी तारामा पछि आएर समस्या देखिएको सुर्जकलाको भनाई छ । तर, उपचार गराउन नसक्ने आर्थिक स्थितिका कारण उनको दैनिकी आजको स्थितिमा पुगेको हो ।

स्वस्थ जन्मे पनि ६ महिनाकी भए पछि ताराको शरीर पाक्न थालेको उनकी आमाले बताइन् । सोही अवस्थादेखिनै उनको शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा समस्या देखिएको उनको भनाई छ ।

ताराको उपचारका लागि परिवारले प्रयासनै नगरेको भने होइन । आर्थिक अभावकै कारण अस्पताल लगेर उपचार गर्न नसकेपछि धामी झाँक्रिकहाँ उपचारका लागि लगेको उनले बताइन् । तर, धामी झाँक्रिकोमा लगेर उपचार गराउँदा पनि तारालाई ‘बीसको उन्नाइस’ नभएको सुर्जकलाले बताइन् । अहिलेको जमानामा पनि धामी झाँक्रिको भर पर्नुलाई किमार्थ जायज मान्न नसकिएला तर, यो पनि परिवारको विवशता हो ।

उनीहरू दैलेखबाट कैलाली बसाई आएपछी तारा हिडडुल गर्न सक्ने भएको सुर्जकलाले बताइन् । उनले हिडडुल गर्न थालेपछि परिवारलाई थप समस्या आइपर्याे किनकि तारा भाग्न थालिन् । सधैँ भाग्न थालेपछि सुरुमा जाली लगाएर कोठामा थुनेर राख्न थालेको सुर्जकलाले बताइन् ।

तर, त्यसरी पनि तारालाई राख्न नसकेपछी दाम्लोले खुट्टामा बाँधेर बाख्राको खोरमा राख्न थालेको सुर्जकलाको भनाई छ । ताराका मामा नवराज पोख्रेलले आर्थिक अभावका कारण उपचार गर्न नसकेपछि उनलाई यसरी बाख्राको खोरमा थुनेर राख्नु पर्ने बाध्यता रहेको बताए ।

स्थानीय तथा मानव अधिकारकर्मी धनराज विकले पनि आर्थिक अभावका कारण तारालाई यसरी खोरभित्र थुनेर राख्नु पर्ने वाध्यता परिवारलाई रहेको बताए । दिउँसो काममा जानुपर्ने र घरमा कोही नहुने भएकाले तारालाई बाँधेर बाख्राको खोरमा राख्ने र राति घरमा राख्ने गरिएको उनका मामा पोख्रेलले बताए ।

तारा न त बोल्न सक्छिन्, न त खाना खान सक्छिन् । उनले थालको खाना भुँइमा घोप्ट्याएर खाने गरेको आमा सुर्जकलाको भनाई छ । तारा रजस्वला भएका बेला भने पाँच दिनसम्म घरबाहिर एक्लै खोरमै राख्ने गरेको उनले बताइन् ।

सुर्जकलाका श्रीमानले अर्को बिहे गरेपछि घर फर्किएका छैनन् । एक्लैले घर व्यावहार धान्नु परेकोले निकै समस्या रहेको उनको दुखेसो छ । उनका तीन छोरा र दुई छोरी छन् ।

आर्थिक अभावका कारण उनका छोराहरूलेसमेत बीचमै पढाई छोडेर काममा लागेका छन् । उनका छोराहरू टीकाराम र नारायण हाल भारतमा मजदुरी गर्छन् । कान्छो छोरो नवलपरासीको एक संस्कृति स्कुलमा कक्षा सातमा निःशुल्क पढिरहेका छन् भने कान्छी छोरी स्थानीय एक विद्यालयमा अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

मानसिक रूपमा अस्वस्थ ताराले दुई वर्षदेखि मासिक दुई हजार रुपैयाँ सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने गरेको सुर्जकलाले बताइन् । पाँच वर्षदेखि सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाइरहेकी उनले दुई वर्षअघिसम्म मासिक एक हजार रुपैयाँ पाउने गरेको सुर्जकलाको भनाई छ ।

ताराका मामा पोख्रेलले कैलालीबाटै सुरक्षा भत्ता पाउने व्यवस्था गरिदिए सहज हुने बताए । कसैले सहयोग गरिदिए आफ्नी छोरीको उपचार गर्ने र निको भएर अन्य मानिस जस्तै समान्य जिवनयापन गर्न तथा खोरको बासबाट मुक्त हुने उनकी आमा सुर्जकलाको अपेक्षा छ ।

 

सबै तस्बिरहरू – युवराज न्याैपाने/न्युज काराेबार

प्रकाशित समय : २२:१२ बजे