देशकै जेठो उद्योगको रुपमा रहेको बिराटनगर जुट मिल पुनः सञ्चालनमा आएको छ । विवाद र किचलोले बन्दैबन्दको इतिहास बनाइसकेको नेपालको पहिलो उद्योग सुतली उत्पादन गर्दै उठ्न खोजेको हो ।

एक महिनादेखि परीक्षण सञ्चालनमा रहेको मिलले दुई सातायता व्यावसायिक उत्पादन थालेको छ । मिल सञ्चालक समितिले मिलको मेसेनरी मर्मत र विद्युत जडानको काम गरेसँगै नियमित उत्पादन सुरु गरिएको हो ।

मिल पुनः सञ्चालनमा आएसँगै एक सयभन्दा बढीले रोजगारी पाएका छन् । मिल बन्द भएको बखत रोजगारी गुमेपछि घरमा बसेका मजदुर पुनः काममा फर्किएका छन् । मिल सञ्चालक समितिका अनुसार व्यावसायिक उत्पादन थालेकोमा दसैंलगत्तै जुट बोरा उत्पादनको तयारीसमेत अघि बढाएको छ ।

हाल दिवाकालीन समयमा मात्र सञ्चालनमा रहेको मिलले अहिले २२ टन सुतली उत्पादन गरिसकेको छ । मिल सञ्चालक समितिका अध्यक्ष वसन्त वनका अनुसार जुट मिलले ९० इन्चको १५ टन र ७५ इन्चको ७ टन सुतली उत्पादन गरेको छ ।

१० वर्षपछि विराटनगर जुट मिल उद्योगको उत्पादन बिक्री गर्ने तयारी गरिएको छ । जुट मिलले उत्पादन गरेको २२ टन सुतली नेपाल तथा भारतमा बिक्री गरिने भएको हो । विराटनगर जुट मिलले गत भदौ २६ गतेबाट परीक्षण उत्पादन गरेको थियो ।

त्यसयता अहिलेसम्म २२ टन सुतली उत्पादन गरेको छ । बाँकी १० टन घानीमा छ । मिल व्यवस्थापन पक्षले उत्पादित सुतली बिक्रीको तयारीसमेत गरेको छ । उत्पादन भएको सुतलीको ५० किलो र २५ किलोको प्याकिङ भइरहेको छ ।

उत्पादिन सुतली बिक्री गर्नका लागि भारतीय कम्पनी र नेपालस्थित स्वस्तिक जुट मिलसँग कुरा भइरहेको बताइएको छ । जुट मिलबाट ९० इन्चको १५ टन र ७५ इन्चको ७ टन सुतली उत्पादन भएको छ ।

जुट बोराको कच्चा धागो मानिने सुतली उत्पादनको काम अहिले दिवा र रात्रिकालीन गरी दुई सिफ्टमा भइरहेको जुट मिल सञ्चालक समितिका अध्यक्ष वनले जानकारी दिए । गत वर्ष जुट मिल्स सञ्चालन गर्ने भन्दै खरिद गरिएको ५४ टन जुटलाई सदुपयोग गर्दै सुतली उत्पादन गरिएको छ । त्यसबाहेक यसैवर्ष सञ्चालक समितिले २६ टन नयाँ जुटसमेत खरिद गरेको छ ।

उद्योग परिसरमा रहेको ८० टन जुटमध्ये २२ टन उत्पादन, १० टन उत्पादन प्रक्रिया र बाँकी ४८ टन जुट स्टक छ । भखरैमात्र व्यवसायी उत्पादन थालेको मिललाई पुर्ण क्षमतामा सञ्चालन गरी व्यावसायिक उत्पादनलाई निरन्तरता दिने तयारीमा मिल सञ्चालक समितिले जनाएको छ ।

उद्योगमा रहेको पुरानो मेसिन चलिरहेको छ । नयाँ मेसिनको मर्मत भने भइरहेको बताइएको छ । पुरानो मिलसँगै रहेका दुईवटा सप्नर, चारवटा ब्रेकर, दुईवटा ड्राइङ, तीनवटा स्प्रिङ, एउटा ट्विस्टिङ र एउटा चर्खा चलिरहेका छन् । विराटनगर जुट मिल्स १९९३ असार ३० गते स्थापना भएको हो ।

मिलले २०६५ सालपछि उत्पादन गर्न सकेको थिएन । भारतीय कम्पनी विनसम इन्टरनेसनल लि.ले २०६९ सालमा वार्षिक १ करोड ३५ लाख रुपैयाँमा लिजमा लिएको थियो । तर, ३० प्रतिशतमात्रै मेसिन चलेपछि सम्झौता करार रद्द गरेको थियो । त्यसपछि मिल बन्द अवस्थामा थियो ।

ऋणै ऋणमा मिल
१९९३ सालमा भारतका उद्योगी राधाकृष्ण चमडियाले विराटनगर जुट मिलको स्थापना गरेका हुन् । तत्कालीन समयमा ६२ लाख ७० हजार ५ सय रुपैयाँ लागतमा मिल स्थापना गरिएको देखिन्छ । जुट मिल सञ्चालनमा आउदा पूर्ण नाफा कमाएको देखिन्छ । मिल सञ्चालनमा आएको २५ वर्ष पुगेको अवसरमा रजत जयन्ती प्रकाशनमा १ करोड ११ लाख रुपैयाँ खुद नाफा गरेको उल्लेख छ । तर, आज यहासम्म मिल आइपुग्दा मिल चार अर्ब ऋणको भारमा छ ।

पटक–पटक खुल्दै बन्द हुँदै आएको मिल सञ्चालनका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्था एवं सरकारको पनि ऋण दायित्व छ । नेपाल बैंकसँग कुनै समय लिएको १ करोड ७५ लाख रुपैयाँ कर्जा ब्याजसहित अहिले १ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । त्यसैगरी एनआइडीसी डेभलपमेन्ट बैंकसँग पनि कम्पनीले १० लाख ऋण लिएको थियो । यो कर्जा अहिले ब्याजसहित १ करोड ५७ लाख पुगेको छ ।

यता, कुनै समय उदयपुर सिमेन्टसँग पनि कम्पनीले ४५ लाख ऋण लिएको थियो । अहिले यो ८ करोड ७६ लाख पुगेको छ । त्यसैगरी, मिल सञ्चालनका लागि भनेर कुनै बेला अर्थ मन्त्रालयबाट पनि ऋण लिएको देखिन्छ । उसले अर्थ मन्त्रालयबाट पटकपटक गरी १ अर्ब १७ करोड ऋण लिएको देखिन्छ । अहिले अर्थ मन्त्रालयवाट लिएको ऋणको व्यभारमात्र १ अर्व ८० करोड पुगेको छ । उद्योग स्थापनाका क्रममा उद्योगको परिसरमा आफ्नै विद्युत टर्बाइन हाउस, जोगबनी रेल्वे स्टेसनलाई जोडने रेल्वे यार्ड पनि छ ।