सरकारले शिक्षक सेवा आयोगले अध्यापन अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) को परीक्षाको ढाँचा परिवर्तन गर्ने तयारी भएको छ ।

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले शिक्षक लाइसेन्स परीक्षा र शिक्षक स्थायी दरबन्दीको प्रतियोगितात्मक परीक्षामा विज्ञापन गरिएको कोटाभन्दा कम परीक्षार्थी मात्रै उत्तीर्ण हुन थालेपछि दाँचा परिर्वतन गर्न लागेको हो ।

विश्वविद्यालयको शैक्षिक गुणस्तरमा पनि प्रश्न उठेको र लाइसेन्स परीक्षामा अधिकांश परीक्षार्थी अनुत्तीर्ण हुन थालेपछि आयोगले परीक्षाको ढाँचा परिवर्तन गर्न लागेको शिक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ ।

सरकारले परीक्षार्थी अनुत्तीर्ण भई विषयगत शिक्षक अभावलाई दृष्टिगत गर्दै आगामी आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को बजेट वक्तव्यमा सबै विषय अध्ययन गरेका विद्यार्थीले शिक्षक लाइसेन्स परीक्षामा सहभागी हुन पाउने व्यवस्था गरेको छ ।

संघीय शिक्षा ऐन र शिक्षक सेवा आयोग नियमावली संशोधन गर्नुपर्ने हुन्छ । संसद्को चालु बर्खे अधिवेशनमा ऐन संशोधन हुने संकेत देखिएको छैन ।

विश्वविद्यालय अनुदान आयोगका अनुसार शिक्षा विषयमा ९० प्रतिशत विद्यार्थी त्रिभुवन विश्वविद्यालयका छन् । त्रिविमा सबैभन्दा कम परीक्षार्थी उत्तीर्ण हुने संकाय शिक्षाशास्त्र हो । शिक्षाशास्त्रमा औसत २० प्रतिशत विद्यार्थी मात्र स्नातक तहमा उत्तीर्ण हुने गरेको विश्वविद्यालयको तथ्यांक छ ।

माध्यमिक तहमा वस्तुगत परीक्षामा प्रतिप्रश्न २ अंकका दरले ५० वटा प्रश्न सोध्ने गरिएको छ । भने, निमाविको अध्यापन अनुमतिपत्रमा पनि सोही व्यवस्था छ । प्राथमिक तहमा भने वस्तुगत र विषयगत प्रश्न सोध्ने व्यवस्था भएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

आयोगले अध्यापन अनुमतिपत्रका लागि वस्तुगत परीक्षा प्रणाली अपनाउँदै आएको छ । आयोगले वस्तुगत प्रश्नलाई परिमार्जन गर्ने या अन्य कुनै मोडल अपनाउने भन्ने विकल्पमा छलफल गरिरहेको शिक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता दिपक शर्माले जानकारी दिए ।

माध्यमिक तहको नतिजा निकाल्दा विद्यार्थी आयोगको परीक्षामा किन अनुत्तीर्ण भए भनेर विश्वविद्यालयको नीति तथा अनुसन्धान प्रतिष्ठानमा लेखेर पठाएको उनले बताए ।

शिक्षक सेवा आयोगले २०७७ सालमा लिएको लाइसेन्स परीक्षामा ८ प्रतिशत परीक्षार्थी मात्र उत्तीर्ण भएका थिए । आयोगको तथ्यांकअनुसार २०७७ असारमा सार्वजनिक गरेको प्राथमिक तहको परीक्षामा ६६ हजार ५६२ परीक्षार्थीमध्ये ३ हजार ८८३ जना मात्र उत्तीर्ण भएका थिए । २०७९ असार १८ गते आयोगले सञ्चालन गरेको माविको अध्यापन अनुमतिपत्र परीक्षामा ५५ हजार ६४१ ले आवेदन दिएका थिए। त्यति बेला २३ हजार १६ परीक्षार्थी उत्तीर्ण भएका थिए ।

२०७९ साउन २८ गते लिइएको निमावि लाइसेन्सको परीक्षामा १८.२६ प्रतिशत उत्तीर्ण भएका थिए । परीक्षामा सहभागी १ लाख ८१ हजार ५६९ जनामध्ये ३३ हजार १५८ जना मात्र उत्तीर्ण भएका थिए ।

शिक्षा मन्त्रालयको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार तीन हजारभन्दा बढी शिक्षण संस्थामा शिक्षा विषय पढाइ हुन्छ । भने, कक्षा ११ मा शिक्षा विषय पढ्न वार्षिक एक लाखभन्दा बढी विद्यार्थी भर्ना भएका छन् ।

विश्वविद्यालयको शैक्षिक गुणस्तरमा सुधार नगरी नेपालको शैक्षिक प्रणाली सुधार नसकिने काठमाडौँ विश्वविद्यालय स्कुल अफ एजुकेसनका डिन एवं शिक्षाविद् प्राडा बालचन्द्र लुइटेलले बताएका छन् । विश्वविद्यालयबाट राम्रो नम्बरसहित डिग्री हासिल गरेका विद्यार्थी सेवा प्रवेशका लागि लिने परीक्षामा असफल हुनु भनेको विश्वविद्यालयको शैक्षिक गुणस्तरमाथि प्रश्न उनको उनले बताए ।

आयोगको मूल परीक्षामा पनि अनुत्तीर्ण हुनेको दर बढे पछि आयोगले २०७८ चैत ६ गते पाठ्यक्रम तथा परीक्षा प्रणाली परिमार्जन गरेको थियो। तर परीक्षा प्रणाली परिवर्तन गर्दैमा नतिजामा सुधार आएको छैन । त्रिविका आंगिक र सम्बन्धन प्राप्त गरी ६ सयभन्दा बढी क्याम्पसमा शिक्षाशास्त्र संकायमा अध्यापन हुन्छ । सबै क्याम्पसको विद्यार्थी उत्र्तीण संख्या कम छ ।