झापा । रोजगारीका लागि युरोप जाने प्रवेशाज्ञा त्यागेर आफ्नै देशमा केही गर्नुपर्छ भन्ने उद्देश्यका साथ कचनकवल गाउँपालिका–४ का ३६ वर्षीय कृष्ण भट्टराई अहिले मखनाखेतीमा रमाउएको छन् ।

सो खेतीका जानकार जाकिर हुसेनको परामर्शमा गत वर्ष पहिलोपल्ट उनले आफ्नै गाउँको १३ बिघा जमिनमा मखनाखेती सुरु गरेका थिए । उत्पादन भएको मखनाको दानालाई प्रशोधन गरेर नेपाली बजारमा बिक्री गर्न यसपालि मखना प्रशोधन उद्योग स्थापना गरिएको उनले बताए ।

कराहीमा भुटेर बनाइने ‘मखना फूल’ खाजाका रूपमा र पूजामा प्रसादका रूपमा निकै लोकप्रिय छ । लामो समयसम्म पानी जम्ने खेतमा मखनाखेती हुने गरेको छ । भट्टराईले आफ्नो १० कट्ठा र गाउँलेको भाडामा लिइएको १३ बिघा गरी कूल १३ बिघा १० कट्ठा क्षेत्रफलमा मखनाखेती गरेका थिए ।

उनले सगीता कृषि फर्म र जनजागरुप युवा कृषि फर्म दर्ता गरेर मखनाखेती र प्रशोधन व्यवसाय सञ्चालन गरिरहेको छन् । उनले प्रतिबिघा १० देखि १२ क्विन्टलसम्म मखनाको दाना उत्पादन भएको जानकारी दिँदै धानखेतीको तुलनामा यसबाट धेरै गुणा राम्रो आम्दानी हुने अनुभव सुनाए । भाडामा लिइएको जग्गामा उहाँले प्रतिबिघा २५ मन धानको मूल्य दिने सर्त दिँदै आएको छन् ।

उनले एक सय क्विन्टलभन्दा बढी मखाना उत्पादन भएको जानकारी दिए । जसलाई प्रशोधन गर्दा लगभग तीन हजार केजीभन्दा बढी खानयोग्य मखानाको फूल उत्पादन हुने अनुमान छ । खेतमा सङ्कलन गरिएको दानालाई प्रशोधन उद्योगमा आगोको रापमा फुराएर मकैको फूलजस्तो सेतो लाभा निकाल्ने काम धमाधम भइरहेको छ ।

प्रशोधित मखाना प्रतिकेजी रु एक हजार ८०० का दरले फर्मबाटै बिक्री हुने गरेको छ । प्रचलित बजार मूल्यअनुसार उनले यसपालि उत्पादन गरेको मखानाबाट ५० लाखभन्दा बढी आम्दानी हुने सम्भावना छ ।

उत्पादन भएको मखनाको दाना सस्तो दरमा भारतीय व्यापारीले किनेर लैजाने गरेका कारण आफूले स्वदेशी बजारमै बिक्री गर्ने बताए । दानाबाट लाभा उत्पादन, प्याकेजिङ र बजारीकरणका लागि प्रशोधन उद्योग सञ्चालन गरेको उनले जानकारी दिए ।

“नेपालमा यसको प्रशोधन गर्न जान्ने दक्ष कामदार छैनन्,” उनले भने, “बाहिरबाट मुख्य कामदार मगाएर काम गरिरहेको छु । हार्भेस्टिङलगायतका काममा स्थानीयले रोजगारी पाइरहेका छन् ।” काठमाडौँ, धनगढी, विराटनगरसहित मुलुकका विभिन्न सहरमा मखना खरिदकर्ता कचनकबल आउने गरेका छन् ।

नेपालले वार्षिक ठूलो मूल्यको मखना भारतबाट आयात गर्दै आएको छ । हाल कचनकबलमा लगभग २०० बिघा क्षेत्रफलमा मखनाखेती हुँदै आएको छ । धान खेतीको तुलनामा बढी आम्दानी हुने भएकाले स्थानीयवासी मखनाखेतीतर्फ आकर्षित हुन थालेको कचनकबल गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष नवराज भट्टराई बताउछन् ।

मखनामा प्रोटिन, फाइबर, पोटासियम र म्याग्नेसियम जस्ता पोषक तत्व प्रचुर मात्रामा पाइन्छ । मधुमेह, मुटुसम्बन्धी समस्या भएका र तौल घटाउन चाहनेले यसलाई नियमित आहारका रुपमा प्रयोग गर्दै आएका छन् ।