अर्काेबर्ष हामी नेट पैसा कमाउँछन्
कहिले काँही बिजुली जाने कुरा हामी विरामी भए जस्तै हो 

 

 

लोडसेडिङ अन्त्यको नायकबाटै फेरि लोडसेडिङ गराउन थालियो भनेर हल्ला भयो । व्यवसायीहरुले तपाईँसँग लोडसेडिङको तालिका नै माग गरे । दिनुभयो ?

अहिले कतै पनि लोडसेडिङ छैन । लोडसेडिङ गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि छैन । अस्ति दुई/तीनदिन रातिको समयमा केही गडबडी थियो । त्यो अचानक आएको समस्या हो । 

त्यसो भए उद्योगहरुमा अहिले पर्याप्त बिजुली पुगिरहेको छ ?

सबैतिर पुगिरहेको छ । कहीँ पनि उद्योगमा लोडसेडिङ गरिएको छैन । बेलुकाको पिक टाइममा कहीँकतै ट्रान्समिटरको कारणले समस्या आएको हुनसक्छ ।  त्योबाहेक अरु समस्या छैन ।

देशभित्रको आन्तरिक विद्युत् उत्पादन क्षमता २१ सय मेगावाट पुगेको छ । केहि बर्षअघिसम्म उत्पादन ५/६ सयसम्म मात्रै थियो । यस्तो अवस्थामा पनि पर्याप्त बिजुली पाउन नसक्नुमाथि पनि त प्रश्न गर्न सकिएला ?

२१ सय मेगावट उत्पादन त हाम्रो एक सिजनमा मात्रै हो । बर्षायाममा २१ मेगावट हामीसँग हुन्छ । त्यतिबेला हामीलाई बिजुली बढी नै हुन्छ । सुख्खायाममा उत्पादन ३५ देखि ४० प्रतिशतमा झर्छ । अहिलेको सुख्खायाममा ३÷४ महिना सधैं यस्तै हो । अर्काे कुरा के हो भने, विगत ४÷५ बर्षको तुलनामा अहिले माग २.५ गुणाले बढेको छ । डिमान्ड पनि बढेको छ भने जेनेरेट पनि बढेको छ । बर्षाको समयमा त हामीलाई ४÷५ सय मेगावट नै बढी हुन्छ । त्यसलाई निर्यात गर्छौ । अब सुख्खायाममा त हाम्रा खोलानालाको प्रकृति तपाईँलाई थाहा नै छ, अलिकति हामीले आयात गर्नुपर्छ ।

त्यस भए आयातको भर नपरी नहुने अवस्था छ ?

पाँचबर्ष अगाडी करिब करिब ४० प्रतिशत बिजुली बर्षभरी आयात गथ्र्याैं । करिब ३२० मेगावाटभन्दा बढी आयात नै हुन्थ्यो । त्यो बेला १४ घण्टा लोडसेडिङ थियो । तर अहिले हाम्रो आयातको स्थिति के हो भने, बर्षभरिमा १० प्रतिशतभन्दा कमै आयात हुन्छ । त्यही दुईतीन महिनामात्रै बढी आयात हुने हो । बाँकी हाम्रो निर्यात नै गछौं । अब हामी ‘नेट एक्पोर्टर’का रुपमा रहन्छौं । अर्काे बर्षबाट त हामीलाई धेरै आयात पनि गर्न पर्दैन ।

खपत धान्न नसकेकै कारण जसरी उद्योगहरुमा लाइन काटियो, त्यसले फेरि पनि अभाव हुँदा लाइन नै काट्ने हो कि अन्य उपाय छ ?

अब हेर्नुस्, उद्योगी साथीहरुलाई मैले बोलाएर कुरा पनि गरेको थिए । तत्कालको समस्याका बारेमा जानकारी पनि गराएको थिए । अब ग्लोबल क्राइसिसका बारेमा त सबैले सुनिनै सक्नु भएको छ । केहीसमय अगाडी चीनले काइला नै नपाएर करिब एक महिना आफ्ना उद्योग बन्द गर्‍यो । श्रीलंकाले अहिले लोडसेडिङ नै गरेर बसिरहेको छ । इन्डियामा समेत धेरै उद्योगहरु बन्द भएका छन् । किनकि युक्रेन वारदेखि धेरै खाले ग्लोबल क्राइसिसहरु छन् । कोइलाको मात्रै होइन, सबै मेटरियलको भाउ २÷३ सय प्रतिशत बढेको छ । अब पहिला ४०÷५० डलरमा प्रति मेट्रिकटन पाउने कोइलाको भाउ अहिले ४०० डलर मेट्रिकटन पुगेको छ । त्यसमा पनि भारतले हामीलाई दिने बिजुली आयात गरेको कोइलाबाट हो । त्यसैले पनि महंगो हुन्छ । यस्ता समस्या हुँदाहुँदै पनि हामीले त गर्दागर्दै आएका समस्या हो  । एकदुई दिन समस्या भएको थियो । अब यस्ता समस्या त बुझ्न प¥यो नी । मानौं भूकम्प आयो भने के हुन्छ भन्नुस् त ? अमेरिकामा समेत सुनामी आएर १५ दिन बन्द भयो । हाम्रो ४५६ मेगावाटको उपर तामाकोशीको पावरप्लान्टमा मेशिनमा समस्या आयो र १०÷१५ दिन बन्द भयो भने के हुन्छ ? प्राविधिक समस्याहरु आउँछन् । त्यसलाई बनाउन त समस्या लाग्छ नी ।

भनेपछि लाइन काट्ने समस्या कायम नै रहन्छ ?

रातिको केहीसमय एक÷दुईदिन लाइन काटिएको हो । दिउँसो त काटेकै छैन । अब त्यसैलाई लोडसेडिङ भनियो ।

हामीसँग १५÷१६ सय मेगावाट हुँदा पनि भारतबाट आयात गर्नैपर्ने अवस्था छ । नेपाल विद्युतमा आत्मनिर्भर कहिले हुन्छ ?

पहिलेकै स्थितिमा हामीले डिमान्ड नबढाएको भए, अहिलेसम्म आत्मनिर्भर भइसक्थ्यौं । अहिले डिमान्ड बढाउनु प¥यो भनेर उद्योग–उद्योगमा हामी आफै पुगिरहेका छौं । लाइन बनाइदिने काम गरिरहेका छौं । डिमान्ड बढ्नु त नेपालका लागि धेरै राम्रो हो नी । डिमान्ड बढेर एक÷दुईदिन सर्टेज भयो भन्ने चिन्ता होइन । मेरो एक महिनापछि ५ सय मेगावाट स्टिल हुँदैछ, त्यो स्टिल भयो भने एकैदिनमा करोडौं रुपैयाँ जान्छ । त्यो चिन्ता हो नी । डिमान्ड बढ्यो भने त त्यो पनि खपत हुन्छ । त्यो भएर डिमान्ड बढाउन सकियो भने थोरै आयात गर्दा पनि कुनै फरक पर्दैन । अहिलेकै अवस्थालाई हेर्दा पनि बढीमा दुई बर्ष, नभए अर्काे बर्ष हामी विद्युत आयात गर्नु नपर्ने अवस्थामा पुगिसक्छौं ।

तपाईँले विद्युतीय खपत बढाउन उपभोक्तालाई आह्वान गरिरहनुभएको छ । फेरि खपत बढाएकै कारण असहज त हुने होइन ?

होइन, असहज हुनु नै राम्रो हो नी । यदि असहज हुन्छ भने त्यसको सोलुसन हुन्छ । तर खपत बढाउनुपर्छ । पहिला लोडसेडिङ थियो अन्त्य गर्ने सोलुसन आयो । कतै ट्रान्समिशन लाइन पुगेन भने हामीले थपिरहेका छौं । यसलाई एकदमै उल्टो बनाएर ब्याख्या गर्नु हुँदैन नेपालमा सबै चिज विद्युतबाट चल्नुपर्छ । हेर्नुस् त अहिले पेट्रोलको भाउ कहाँ पुग्यो, ग्यासको भाउ कहाँ पुग्यो । अब यस्तो बेला त हामीले सबै कुरा विद्युतीयमा रिप्लेस गर्नुपर्छ । विद्युतीय गाडीहरु चलाउनुपर्छ । हामीलाई समस्या छैन । अर्काे बर्ष करिब ७÷८ सय मेगावट थप हुँदैछ । यही असारसम्मै अर्काे दुई÷तीन सय मेगावट थप हुन्छ । सबै प्रोजेक्ट पाइपलाइनमा छन्, हामीलाई समस्या छैन ।

यस्तो अवस्थामा नेपालले बिजुली बेच्न सपना कति यथार्तपरक छ ? भर्खरै प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले भारत भ्रमण गर्नुभयो । भ्रमणका क्रममा दुईदेशबीच उर्जाकेन्द्रीत सहमति भएका छन् । हामीलाई बिजुली बेच्न सहज छ त ?

हो, भ्रमण दलमा म पनि थिए । यसपालीको भ्रमण निकै फलदायी भएको छ । हामीले नेपालको विद्युत बर्षायाममा बेच्नै पर्छ । हामीले खपत भएर बचेको विद्युत बेच्ने भनेको हो । उफ्रिएको विद्युत फाल्ने कुरा त भएन । दिउँसोको तुलनामा राति विद्युत खपत कम हुन्छ, त्यसलाई के गर्ने ? उद्योगहरु पनि कहिले बन्द हुन्छन् कहिले रातिको समयमा एकदम कम खपत गर्छन । त्यसलाई मैले बेच्नु परेन ? त्यसलाई बेचेन भने त पानी खेर जान्छ । त्यसैले विद्युत भनेको त किन्ने÷बेच्ने गर्नुनै सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ । यसो हुँदा एक युनिट पनि खेर जाँदैन । अहिले भएको सहमति एकदम ऐतिहासिक छ । नेपालमा जलविद्युतको धेरै सम्भावनालाई मनन गर्दै भएको सहमतिमा ऊर्जा उत्पादन, प्रसारण र व्यापारलाई जोड दिइएको छ। त्यस्तै, नेपालबाट निर्यात गर्नसक्ने र भारतबाट समेत आयात गर्न सकिने विषयमा पनि छलफल भएको छ। दुई देशका प्रधानमन्त्रीले बिना कुनै रोकावट विद्युत् प्रवाह गर्ने सहमति जनाउनुभएको छ। यो नेपालका लागि सबभन्दा ठुलो काम भएको छ । 

यसले बंगलादेशसँग विद्युत कारोबार गर्ने बाटो पनि खोलेको हो ?

हो, दुईदेशका प्रधानमन्त्री भएको समझदारीमा सबैकुरा छ । बंगलादेश, भुटान, नेपाल र भारतबीच पावर कोर्पेरशन भनेकै छ नी । त्यसले हाम्रो विद्युत अगााडी बढ्ने पक्का भएको छ ।

भनेपछि यी देशहरुसँग किनबेच चलिरहन्छ ?

अलिकति पुगेन भने त्यहाँबाट ल्याउन के फरक पर्छ भनेको ? सुख्खायाममा अलिकति किन्नुस्, बर्षेयाममा बेच्नुस् । त्यो भन्दा सजिलो के हुन्छ भन्नुस् त ?

सस्तो मुल्यमा आफुले बेचेर महंगोमा किन्नु परेको छ ? यो पनि त भएन नी ?

यो एक त गलत प्रचार हो ।

कतिसम्म कुरा आयो भने, ३ रुपैयाँमा बेचेर ३८ रुपैयाँमा किनियो भन्ने कुरा छ ?

यो त अफवाह फैलाएको मात्रै हो । इन्डियामा खुला बजार छ । त्यहाँ गएर आलु किने बराबर विद्युत किन्न पाउनुहुन्छ । २० रुपैयाँ भारुसम्म अधिकतम सेलिङ हो । त्यो पाउने सेलिङमा कसैले अति जरुरी भए भने कोर्ट गर्लान् नभए धेरैले गर्दैनन् । अनि त्यही सेलिङलाई देखाएर २० रुपैयाँ भारुमा किन्यो भनेर कसरी हुन्छ । हामीले तीन महिनासम्म सबैभन्दा कम ३ रुपैयाँसम्म किनेका छौं । राति हामीले ९० पैसामा समेत किनेका छौं । र हामीले बेच्नुपर्दा २० रुपैयाँसम्म बेचेका छौं ।

बिजुली आयातमा पैसा धेरै गयो भन्ने पनि छ, तथ्यांक कस्तो छ ?

आयातको कुरा गर्दा गत साल २२ अर्बको आयात भएको थियो । म त्यतिबेला थिएन । अहिले हाम्रो आयात १० अर्बभन्दा बढी जाँदैन । साउनयता अर्थात् ९ महिना अवधिमा ८ अर्बभन्दा बढीको विद्युत् खरिद गरेको छैन । यसपालि बढीमा १० अर्ब पुग्छ होला। त्यो भनेको १० प्रतिशत पनि हैन ।

तपाईँको नेतृत्व फर्किएपछि जनतामा पलाएका भरोसा कायम राख्न कतिको सहज महसुस गरिरहनु भएको छ, चुनौती छ है ?

पहिलो कार्यकालको सफलता नै मेरो लागि चुनौती हो । पहिलो कार्यकालमा हाम्रो उद्देश्य लोडसेडिङ अन्त्य गर्ने थियो, त्योबेलामा हामी कम चलाउनुस् भन्थ्यौं । इनर्जी सेभिङ गर्नुस् भनेर भन्थ्यौं । अहिले मेरो आह्वान के हो भने, अधिकतम चलाउनु भन्ने हो । जसरी हुन्छ आन्तरिक डिमान्ड बढाउने हो । गतसाल भन्दा ४ सय बढी डिमान्ड बढ्यो । र त्यो डिमान्ड बढेपछि पनि हामीले निर्यात गरेका छौं भने पहिलोपटक नेपालमा ऐतिहासिक काम भएको छ । ३९ मेगावाट भए पनि हामी निर्यात सुरु गर्‍यौं । अब हामी ४ सय मेगावाट भन्दा धेरै निर्यात गर्दैछौं । अर्काे बर्ष त हामीले नेट पैसा कमाउँछन् । हामी निर्यातकर्ताको रुपमा स्थापित हुन्छौं । १२÷१५ अर्ब त हामी निर्यात गरेरै कमाउनेछौं । दोस्रो कार्यकालमा गाउँगाउँमा बिजुली पुग्दैछ । रोड पनि पहिला ट्रयाक खुल्छ, ग्राभेल हुन्छ अनि त्यसपछि पिच हुन्छ । अहिले हामी पिच गरिरहेका छौं । त्यसका लागि हामी व्यापक संरचना सुधारका काम गरिरहेका छन् । काठमाडौंमा हामीले ३ हजार मेगावाट भन्दा बढी लोड आउँछ भनेर संरचना निर्माण गर्दछौं । त्यसका लागि समय चाहिन्छ, लगानी चाहिन्छ र जग्गा पनि चाहिन्छ । म पहिलो कार्यकालका लागि आउँदा ६२ प्रतिशत मात्रै विद्युतीकरण थियो । अहिले करिब ९५ प्रतिशत विद्युतीकरण भएको छ । बाहिर बत्ति जाने र आउने कुरालाई मात्रै इन्डिकेटर मान्नु हुँदैन । कहिले काँही लाइन काटिने कुरा त हामी विरामी भएजस्तै हो । कहिले काँही टेक्निकल समस्या आउँछ ।

अहिले प्राधिकरणको नाफा÷घाटाको अवस्था के छ ?
अहिले हामी एकदमै कम्फर्टेबल पोजिसनमा छौं । अस्ति छ महिनाको नाफा १२ अर्ब आयो भनेर हामीले सार्वजनिक गरेका छौं । अबको असार १५ भित्र १५ अर्बसम्म नाफामा पुगिन्छ भन्ने हाम्रो आकलन छ । लस घटाएका छौं अहिले । पहिला १८ प्रतिशत लस थिया । अहिले १४ प्रतिशतमा झरको छ ।

तपाईँको मुल सन्देश भनेको विद्युत खपत बढाउने नै हो भनेर बुझ्न सकिन्छ ?

तपाईँ विद्युतीय खपत बढाउनुहोस् । हामी त्यसका लागि संरचना निर्माणमा व्यापक लाग्छौं । गुणस्तरिय वितरणको जिम्मा पनि हामी लिन्छौं । अहिलेका लागि मात्रै होइन, २० बर्षपछिसम्म पनि पुग्ने गरि हामी लागिरहेका छौं ।

प्रकाशित समय : १२:१० बजे