कुनै बेला कृषि विकास बैंक खराब ऋण, तरलता अभाव, कमजोर इन्टरनल कन्ट्रोलिङ सिस्टम, हिसाब मिलानको समस्यालगायतले थलिएको थियो । तर, केही वर्षको अन्तरालमा यो बैंकले आफूलाई निकै अब्बल र शसक्त साबित गरिसकेको छ । कृषि क्षेत्रलाई मुख्य आधार बनाएर वि.सं. २०२४ सालमा विकास बैंकका रुपमा स्थापना भएको बैंक यतिबेला बलियो वाणिज्य बैंक बनिसकेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकमा २५ वर्ष काम गरेका लिला प्रकाश सिटौला प्रमुख कार्यकारी अधिकृत भएर आएपछि कृषि विकास बैंकमा यो खालको कायापलट सम्भव भएको हो । सीईओ हुँदै गर्दा बैंकलाई ‘नम्बर वान’ बनाउने उद्घोष गरेका सिटौला सो पदबाट तीन/चार महिनापछि सम्भवतः विदा हुँदैछन् । उनको घोषणाअनुसार बैंक नम्बर वान हुन नसके पनि ठूलो परिवर्तन भने देखिएको छ । छोटो समयमा सम्भव भएको परिवर्तन र आगामी योजनालगायतबारे सिटौलासँग नवराज कुँवरले गरेको कुराकानी :

२०७१ सालमा सीईओ हुँदै गर्दा तपाईंले भन्नुभएको थियो – कृषि विकास बैंकलाई नेपालको नम्बर वान बैंक बनाउँछु, अहिले २८ वटा वाणिज्य बैंकमा तपाईंको बैंकको स्थान के हो ?

नम्बर वान बैंक बनाउने मेरो उद्देश्य थियो । त्यसका लागि मैले केही एक्सन प्लानहरू बताएको थिएँ । ती योजना धेरै चाहिँ कार्यान्वयन पनि गरेँ । तर, प्राविधिक रुपमा नम्बर वान हुन सकिएन, नम्बर थ्री भइयो । तर, पहिलो र दोस्रो स्थानमा गणना हुने बैंकहरुसँग कोषको लागत र कर्मचारी खर्च तुलना गर्ने हो भने हामी पहिलो नै हौँ । हाम्रो कस्ट अफ फन्ड झण्डै साढे ७ प्रतिशत छ । जबकि, पहिलो स्थानमा रहेको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको साढे २ प्रतिशत छ । दोस्रो नम्बरमा रहेको नविल बैंकको कर्मचारी खर्च ९४/९५ करोड छ । तर, हाम्रो सवा ३ अर्ब रुपैयाँ छ । आम्दानीको हिसाबले त हामी नम्बर वान नै हौँ । नम्बर वानको सांकेतिक अर्थ, बैंकलाई राम्रो बनाउँछु भन्न खोज्या हो । अहिले कृषि विकास बैंक राम्रो स्थितिमा छ ।

राम्रो स्थिति भन्नाले ?

कुनै पनि वाणिज्य बैंकले दिने सेवा हामी दिन्छौँ । खासमा कृषि विकास बैंकलाई एक हदसम्म आधुनिकीकरण गरिएको छ । वाणिज्य बैंकहरुले दिने सबै किसिमका सेवा सुविधा हामीले पनि दिएका छौँ । ई–बैैंकिङ, मोबाइल बैंकिङ, डेबिट–क्रेडिट कार्डलगायत आईपीसी, ईसीजीको सुविधा कृषि विकास बैंकका ग्राहकले लिन सक्छन् । बैंकको नाफा पनि राम्रो छ । अघिल्लो वर्षको वित्तीय विवरणलाई नै आधार मानेर हेरौँ, कृषि विकास बैंकको प्रगति त्यहीँबाट पनि प्रष्ट हुन्छ । राष्ट्र बैंकको नीतिअनुसार नीति नियम बनाएर रिस्क म्यानेजमेन्ट, विजनेस कन्टिन्युटी प्लान, लिक्विडिटी, इन्टरनल अडिट पोलिसी, क्रेडिट पोलिसी, गाइडलाइन पूर्ण रूपमा तयार भएर बोर्डले पास गरी लागू पनि भइसकेका छन् । यसले गर्दा आन्तरिक रूपमा हामी बलियो बनेका छौँ ।

 

तपाईं आउनुभन्दा अगाडि बैंकमा कस्ता समस्या थिए, कति सुधारिए ?

फाइनान्सियलभन्दा पनि नन् फाइनान्सियल पार्ट बैंकको समस्याको रुपमा थियो । खासगरी कम्बाइन्ड म्यानेजमेन्टमा ठूलै समस्या थियो । मानव संशाधन व्यवस्थापन अत्यन्तै नाजुक थियो, जकडिएको थियो । आन्तरिक वृत्तिविकासका कुराहरु अनिवार्य पनि थिएन र निरन्तर पनि थिएन । हिसाबको रेकर्ड हुँदैन थियो । बैंकजस्तो संवेदनशील संस्थामा जब हिसाब नै मिल्दैन भने योभन्दा ठूलो समस्या अरु के हुन्छ ? बैंकले नयाँ प्रविधिलाई पनि अंगाल्न सकेको थिएन । तर, यी सबै कुरा सुधारिएको छ । सबै नेपालीका छोराछोरीले अब प्रतिष्पर्धाका आधारमा कृषि विकास बैंकमा काम गर्न सक्छन् । कर्मचारीहरुको क्षमता अभिवृद्धि गरिएको छ । कुनै पनि वाणिज्य बैंकका भन्दा कमजोर छैनन् हाम्रा कर्मचारी ।

दक्ष जनशक्तिबिना सरकारी वा प्राइभेट कुनै पनि संस्थाले संस्थागत उद्देश्य प्राप्त गर्न सक्दैन । संस्थागत उपलब्धिका लागि उचित समयमा उचित पदमा कर्मचारी चयन हुनु आवश्यक हुन्छ । यही विषयलाई मध्यनजर गर्दै हामीले सर्वप्रथम लामो समयदेखि अव्यवस्थित रहँदै आएको यस बैंकको कर्मचारी छनौट, भर्ना, सरुवा, बढुवादेखि अवकाससम्मका कार्यहरु व्यवस्थित बनाउनमा लामो होमवर्क गर्यौँ । यसै क्रममा बैंकमा दक्ष जनशक्ति पदपुर्तिका लागि लोकसेवा आयोगको सहभागिता हुने सम्मको व्यवस्था गरियो ।

कर्मचारीको व्यक्तित्व विकास र उत्प्रेरणासम्बन्धी विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गर्दै कर्मचारीको मनोबल बढाउने काम गरियो । त्यस्तै मानव संसाधन व्यवस्थापनभित्र रहेका बेथिती, विकृति र विसंगतिलाई हटाएर सभ्य जनशक्ति स्थापनामा सहयोग पुग्ने किसिमका कार्य गरियो । म यस बैंकको कार्यकारी अधिकृतको भूमिकामा आएपछि भएको जनशक्ति व्यवस्थापनसम्बन्धी कार्य एक उत्पादकत्व र कार्यकुशलतासँग जोडिएको उपलब्धिमुलक तथा संगठनात्मक सुधारको कार्य हो । बैंकको लेखापद्धतिमा सुधार, जोखिम कर्जा न्यूनिकरणका लागि गरेको पहल, अन्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुको गाइडलाइनसम्बन्धी कार्य यस बैंकमा मैले कार्यकारी अधिकृतको पद सम्हालेपछि नै भएका कार्य हुन् ।

हामी कोर बैंकिङ प्रणालीमा गइसकेका छौँ । हामीले झण्डै १ हजार जना नयाँ कर्मचारी भर्ना गरेर स्मार्ट स्टाफ ल्याएका छौँ । काउन्टरमा हात कमाउने कर्मचारी अब छैनन् । अरू बैंकमा पनि म गएको छु, त्यहाँ आधा घण्टा, एक घण्टा लाइनमा बस्नुपर्ने अवस्था मैले देखेको छु । तर, कृषि विकास बैंकमा जानुभयो भने करिब पाँच दश मिनेटमै तपाईंले चेक साट्न पाउनुहुनेछ । ८, १० वर्ष अगाडिको कृषि विकास बैंक र अहिलेको कृषि विकास बैंकमा आकाश जमिनको फरक तपाईंले पाउनुहुनेछ । अहिले छिटो सेवा दिने बैंकमा कृषि विकास बैंक पर्छ । बैंकमा नगई यस्तो सोच राख्नु गलत हुन्छ । हामी पूरै हाइटेक प्रविधिमा गइसकेका छौँ ।

कृषि विकास बैंकमा लामो समयसम्म आइटीको समस्या थियो, त्यसको समाधानका लागि के गर्नुभयो ?

हो, कृषि विकास बैंकको पुरानो समस्या आईटी नै हो । त्यतिबेला हामी आर १० भर्सनमा काम गरिरहेका थियौँ, जबकि अरु बैंकहरु १४/१५ मा गइसकेका थिए । हामीले आईटी पोलिसी बनायौँ र आईटीलाई आर १६ कोर बैंकिङ सिस्टम (सीबीएस) मा विकास गरिसकेका छौँ ।

इन्टरनल कन्ट्रोलिङ सिस्टम कस्तो छ ?

हाम्रो अहिलेको मुख्य प्राथमिकता भनेकै यही हो । आईटीलाई बलियो बनाउने र प्राविधिक रुपमा बलियो बन्ने । इन्टरनल अडिट, सिस्टम अडिटलाई चुस्त पार्नमा हाम्रो ध्यान केन्द्रित छ । हामीले विभिन्न संयन्त्र बनाएर इन्टरनल कन्ट्रोलिङ सिस्टमलाई बलियो बनाउने प्रयास गरिरहेका छौँ ।

बैंकका सबै शाखालाई कोर बैंकिङ सिस्टम (सीबीएस) प्रणालीमा ढाल्नुभएको हो ?

म आउनुअघि अधिकांस कार्यालयहरु सीबीएसमा आवद्ध थिएनन् । त्यतिबेला जम्मा ८४ वटा कार्यालय सीबीएसमा थिए । अहिले करिब २ सय ३० वटा कार्यालय सीबीएसमा आबद्ध भएका छन् । अब केही महिनाभित्रै हाम्रा शाखा २ सय ७० पुग्छन् । थपिने नयाँ शाखा सीबीएसमै जान्छन् ।

२ सय ६२ शाखामा अझै ३२ वटा शाखा सीबीएसमा आबद्ध नहुनुको कारण के हो ?

भएका सबै कार्यालयलाई गत वर्ष नै सीबीएसमा आवद्ध गर्ने हाम्रो योजना थियो । तर,
नेपाल राष्ट्र बैंकसँग हामीले केही छुटको सुविधा लिनुपर्ने भएकाले ढिलाइ भएको हो । अबको दुई÷तीन महिनाभित्रमा सबै शाखा सीबीएसमा आवद्ध हुनेछन् ।

भनेपछि अब वाणिज्य बैंकले दिने सबै किसिमको सुविधा कृषि विकास बैंकले दिन थाल्यो ?

केही समयअघिसम्म कृषि विकास बैंक ‘ख’ वर्गको बैंकको रुपमामात्रै परिचित थियो, त्यस्तै सुविधानमात्रै थिए । अब हामी पूर्ण रूपमा वाणिज्य बैंकको लयमा छौँ । बैंकका सबै शाखालाई सीबीएस प्रणालीमा ढाली सकेका छौँ । बैंकको पूर्ण सिस्टमलाई पनि अडिट गरिरहेका छौँ । बैंकले व्यापार विस्तारलाई पनि तीव्र पारेको छ । बैंकको आम्दानी धेरै राम्रो छ । हामीले एलसी (प्रतित पत्र), ग्यारेन्टी (बैंक जमानत), विदेशी मुद्रा लेनदेनलगायतको कार्य गरेका छौँ । साधारण सभालाई निरन्तरता दिएका छौँ । अब कृषि विकास बैंकलाई हामीले विशुद्ध कमर्सियल बैंक बनाइसकेका छौँ । ई–बैैंकिङ, मोबाइल बैंकिङ, एसएमएस बैंकिङ, डेबिट–क्रेडिट कार्डलगायत आईपीसी, भिसा कार्ड ईसीजीको सुविधा दिएका छौँ । साथै आईपीओ, एफपीओ खरिद बिक्रीका लागि सी–आस्वा सेवा, डिम्याटको सेवा पनि दिएका छौँ । हामीले विदेशी मुद्रा सटहीको सुविधा दिन बाँकी छ ।

कुनै पनि वाणिज्य बैंकमा पाइने सुविधा अब कृषि विकास बैंकमै पाइन्छ, त्यो पनि चुस्त सेवा, यो कुरा सेवाग्राहीलाई थाहा छ ?

बढीभन्दा बढी जनतामा यो कुराबारे जानकारी गराउन बजारीकरणको आवश्यकता पर्दछ । बैंकलाई धेरै जनताले चिनेका छन् । तर, यहाँबाट पाउने सुविधाबारे अपडेट नभएका हुन सक्छन् । फेरि अहिलेसम्म यो बैंकलाई कृषि क्षेत्रको मात्र बैंक भनेर चिनिएको थियो । कृषकलाई मात्र ऋण दिन्छ भन्ने बुझाइ थियो । अब त्यो होइन, कृषि विकास बैंक नेपालको सबैभन्दा ठूलो कमर्सियल बैंक हो । नेपालमा रहेका अन्य वाणिज्य बैंकले गर्ने सबै क्रियाकलाप यो बैंकले पनि गर्छ भनेर हामीले बजारीकरण गरिरहेका छौँ । मास मिडियाको प्रयोगदेखि ब्रान्ड एम्बेस्डर नियुक्त गरेका छौँ । विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यहरू गरेका छौँ । कृषि विकास बैंकले ठूला–ठूला व्यावसायिक घरानाहरूलाई भित्र्याउन सफल भएको छ । वित्तीय बजारमा भएका अन्य व्यावसायिक बैंक तथा वित्तीय संस्थाको प्रतिस्पर्धी बैंकका रूपमा हामी खडा भइसकेका छौँ । यी सबैको प्रचारप्रसारमा हामीले जोड दिएका छौँ ।

बैंकको नामले नै अप्ठेरो पारेको भए परिवर्तन गर्दा हुन्थ्यो नि ! किन भएन ?

हो, नामका कारण अहिले पनि कृषि विकास बैंकलाई कतिपयले ‘ख’ वर्गको बैंक हो कि भन्ने बुझ्छन् । तर, यही नाम फेरि सारा नेपालीको मन–मस्तिष्कमा बस्न सफल छ । नाम परिवर्तनको कुरा पनि उठेको हो तर हाम्रो परम्परागत ग्राहकको संख्या ठूलो छ । हामीले एकैपटक आफ्नो परम्परालाई पूरै परिवर्तन गर्न सक्दैनौँ । यो गर्नु उचित पनि होइन । हाम्रो मास अझै पनि कृषि विकास बैंकमा नै अभ्यस्त छ । हाम्रो कार्य र प्रभावले कृषि विकास बैंक भनेर चिनायो, यसलाई परिवर्तन गर्नभन्दा सेवामा गुणस्तर वृद्धि गरी बजारमा प्रतिस्पर्धामा जान उचित ठानेर हामी अगाडि बढ्यौँ । हाम्रो फोकस पनि कृषिमा नै हो । हामी आधुनिक प्रणालीलाई प्रयोगमा ल्याउने र आफ्नो अस्तित्वलाई बचाउने पक्षमा छौँ । सरकारी स्वामित्वको बैंक भएकाले पनि तुरुन्तै लोगो, नाम परिवर्तन गर्ने कुरा त्यति सजिलो हुँदैन । केही परिवर्तन गर्नुपर्यो भने पनि जनताबाट अनुमोदन गर्नुपर्ने हुन्छ । नामभन्दा हामीले कामलाई महत्व दियौँ भने मानिसहरुमा बैंकप्रतिको धारणा परिवर्तन हुन सक्छ । भएन भने नाम परिवर्तन गर्न पनि असम्भव नै होइन, त्यो पनि गर्न सकिन्छ ।

कृषि विकास बैंकका खास ग्राहक को हुन् ?

कृषि विकास बैंकले नेपालको कृषि क्षेत्रलाई बढी केन्द्रित गरी लगानी गर्ने गरेको छ । तर, अब हामी कमर्सियल ढाँचामा गएकाले कुनै पनि वर्गका मानिस हाम्रा ग्राहक हुन् ।

कृषिमा लगानी बढाउन अन्य बैंकहरु डराइरहेका बेला कृषि क्षेत्रको विकासलाई नै केन्द्रित गरी खोलिएको यो बैंक व्यावसायिक भएको छ, कारण के होला ?

हाम्रो प्रमुख उद्देश्य नै कृषि क्षेत्रको विकास गर्नु हो । कृषि क्षेत्रको विकासमा सरकारले लिएको लक्ष्य प्राप्तिमा सघाउनु हो । त्यसैले कृषि विकास बैंकको प्रतिस्पर्धाको क्षेत्र कृषि मानिएको छ । फाइदाभन्दा कृषिमै अभ्यस्त भएकाले सन्तुष्ट छौँ । अहिले पनि झण्डै ३३ प्रतिशतको पोर्टफोलियो कृषिमै छ । राष्ट्र बैंकले कृषि र ऊर्जामा १५ प्रतिशत भनेको छ । जबकि, हामी एक्लैले ३३ प्रतिशत लगानी कृषिमात्रै गरेका छौँ । कृषि प्रधान मुलुकमा हामीमात्रै यस्तो बैंक भयौँ, जो लगानी पनि कृषिमै बढी गर्ने, ग्राहक पनि अधिकांश कृषक नै भएको, हाम्रो लोनको साइज पनि निकै सानो । एक खर्बभन्दा बढी लगानी भएको बैंकको औसत ऋण साइज सात लाख छ । यसले कृषि विकास बैंक कति साना मानिसहरुसम्म पुगेको छ, सामाजिक उत्तरदायित्व कुन रुपमा पूरा गरेको छ भन्ने कुरा प्रष्ट्याउँछ ।

सिद्धान्ततः जुन बैंकको आधार ब्याजदर कम हुन्छ, त्यो बैंकमा कर्जाको ब्याज सस्तो हुन्छ । तर, कृषि विकास बैंकले निक्षेपमा दिने र कर्जा लिने ब्याज निकै उच्च रहेको भनिन्छ ? कुरा के हो ?

कृषिको ऋण सबैभन्दा सस्तो हाम्रो छ । कृषि कर्जामा हालैमात्र हामीले पुनः ० दशमलव ५ प्रतिशत घटाएका छौँ । हामीले विजनेस चाहिँ माइक्रोफाइनान्सले जस्तो गरिरहेका छौँ, सबैभन्दा बढी कर्मचारी खर्च छ । अपरेशन कस्ट बढी हुन्छ । माइक्रोफाइनान्सले त २० प्रतिशत ब्याज लिएका छन् । अनुत्पादकतर्फ मानौँ, ओभरड्राफ्ट लोनमा अन्य बैंक र हाम्रोमा फरक पर्दैन । हाम्रो बेस रेट बढी छ । त्यसमा सबैभन्दा ठूलो अंश कस्ट अफ फण्डको छ, जुन साढे सात प्रतिशत छ । त्यसपछि कर्मचारीको खर्च छ । त्यसैले डिपोजिटरलाई कम दिन्छ भन्न मिल्दैन । किनकि, त्यो साढे सात प्रतिशत त डिपोजिटरलाई दिएको खर्च हो । हामी औसतमा साढे सात प्रतिशत दिँदैछौँ, अन्य वाणिज्य बैंकको साढे २ प्रतिशत छ । त्यसैले स्वाभाविक रुपमा हामी निक्षेपलाई पनि बढी ब्याजदर दिन्छौँ । ब्याजदर बढी दिएपछि मार्जिनल इन्टरेस्ट रेट बढ्छ । तर, अरु बैंकको तुलनामा हाम्रो कम छ ।

कृषि विकास बैंक निक्षेप संकलनमा खासै सफल हुन सकेको छैन, किन ?

बैंकको सबैभन्दा ठूलो समस्या यही हो । हाम्रो कस्ट अफ फन्ड नै उच्च छ । त्यसका लागि एउटै उपाय भनेको लो कस्ट अफ फन्ड जम्मा गर्ने हो । यसका लागि हाम्रा कार्यालयका कर्मचारी जनतासँग भिज्नुपर्यो, नजिक हुुनुपर्यो र उनीहरु बचतका लागि बैंकसम्म आउने वातावरण बनाउनुपर्यो । तपाईंले देखिरहनुभएकै छ, बैंकिङ क्षेत्रमा अहिले अवाञ्छित प्रतिस्पर्धा छ । कसैले आज ५ प्रतिशत भन्यो भने अर्कोले ६, अर्कोले ७ भनिरहेका छन् । केही समय अगाडि एनआइसी एसियाले ११ प्रतिशतको डिभेन्चर ल्यायो । यो खालको प्रतिस्पर्धा भएकाले गरिब जनतासँग भिजेर काम गर्नुपर्ने र नेपाल अधिराज्यभर सेवा दिनुपर्ने हाम्रोजस्तो बैंकले बढी ब्याज दिएर पैसा लियो भने अहिलेको साढे ७ प्रतिशतबाट त झन् माथि जाँदो हो ।

ग्राहकहरू ऋण लिनुपर्दा सरकारी बैंकमा जाने तर निक्षेप संकलन गर्न निजी बैंकमा जाने प्रवृत्ति हाबी छ भनिन्छ नि ?

यो चाहिँ ठूलै समस्या छ हाम्रा लागि । ऋण लिनुपर्दा हामीकहाँ आउने तर डिपोजिटका लागि भने अरु बैंकमा जाने गरेको देख्दा हामीलाई निकै सकस परेको छ । हामी ऋण दिने मात्र होइनौँ, हामीले राम्रो ब्याजदरमा निक्षेप संकलन पनि गर्छौँ । अहिले हेर्ने हो भने सबैभन्दा बढी व्याजदर हामीले नै दिएका छौँ । सेभिङका लागि विभिन्न ग्राहक योजना अनुसारका व्याजदर निर्धारण गरेका छौँ । अहिले पनि केही दुर्गम क्षेत्रमा कृषि विकास बैंक सेभिङका लागि भन्दा पनि लोनकै लागि भन्ने मानसिकता नभएको होइन, यसलाई हामीले सुधार गर्दै लैजाँदै छौँ ।

नन पर्फमिङ लोनको अवस्था के छ ?

म आउँदा ७ प्रतिशतको हाराहारीमा थियो । अहिले ३ प्रतिशतको हाराहारीमा छ । सैद्धान्तिक रुपमा त १ दशमलव ९ प्रतिशत छ, सबै व्याजसहित गर्दा ३ प्रतिशत पुग्छ । त्यसैले निष्कृय कर्जा अधिकतम घटाउन पनि हामी सफल भएका छौँ ।

गत वर्ष नाफा पनि बढाउनुभयो, सम्भावित नोक्सानीलाई पनि करेक्सन गर्नुभयो, संचालन मुनाफा बढाउनुभयो, जगेडा कोषलाई पनि मजबुत बनाउनुभएको छ, कसरी सम्भव भयो ?

गुणस्तरयुक्त सम्पत्ति सृजना गर्नु र विजनेसको आकार बढ्नुले नै बैंकका सबै सूचक सकारात्मक हुन सकेको हो । एनपीएल घटाइयो, पाउनुपर्ने ब्याज घट्यो । यी दुईटा घट्नबित्तिकै आम्दानी नियमित हुन्छ । यस्तो हुँदा बढी नाफा हुन्छ, जति बढी नाफा हुन्छ त्यति बढी रिजर्भमा जान्छ ।

गत वर्ष साढे ३ अर्बभन्दा बढी खुद नाफा कमाउन सफल हुनुभएको छ, चालू वर्षको लक्ष्य के छ ?

गत वर्षको ३ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ ट्याक्स र बोनसपछिको नाफा हो । यसपटक हामीले ६ गुणा नाफा गर्ने योजना बनाएका छौँ । अब व्यापारको वातावरण कस्तो बन्छ त्यसले पनि निर्धारण गर्छ ।

कृषिमा लगानी कति पुर्याउने योजना छ ?

चालू वर्षमा पनि हामीले कृषिलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेका छौँ । यो वर्ष कृषिमा ४० प्रतिशत लगानी पुर्याउने योजना छ । चालू आर्थिक वर्षमा पनि कृषिमा केन्द्रित हुनुपर्छ भनेर नयाँ–नयाँ कर्यक्रमहरू ल्याएका छौँ । हामी व्यावसायिक हुनुको अर्थ कृषि क्षेत्रलाई छोड्नु होइन कि यसलाई आधुनिकीकरण र व्यावसायीकरण गर्दै लैजानु हो । अझ कृषि क्षेत्रको विकासका लागि क्षेत्रगतरूपमा (सातै प्रदेशमा) लगानी वृद्धि गर्ने योजना छ ।

तपाईंका शाखा कार्यालयहरूको कार्यसम्पादन त्यति राम्रो छैन भनिन्छ, सानो ऋणका लागि महिनौँसम्म झुलाइन्छ, यसरी त सेवाग्राही आउँदैनन् होला नि ?

यस्तो गुनासा केही समयअघिसम्म निरन्तर आउँथे । फाट्टाफुट्ट अझै पनि आउँछन् । यसलाई ठीक ढंगले समाधान गर्नुपर्छ । सेवाग्राहीबाट यस्ता गुनासा नआउन् भनेर हामीले हाम्रा कर्मचारीलाई स्किल डेभलपमेन्टका लागि विभिन्न तालिम दिने गरेका छौँ । हामीले निरन्तर जस्तो कर्मचारी भर्ना, कर्मचारीको स्तरोन्नति गर्ने कार्य गरि नै राखेका छौँ । दुर्गम जिल्लादेखि सुगमसम्ममा कर्मचारीलाई स्थानान्तरण गर्ने कार्य गरिरहन्छौँ । कर्मचारीको व्यवहारको कुरामा यदि त्यस्तो भएमा उनीहरूलाई व्यक्तिगत व्यवहारमा सुधारका लागि विभिन्न वर्कसपमा सहभागी गराउने अथवा कार्बाही गर्नेसम्म पनि हुनेछ । हाम्रो बैंक विकेन्द्रित ऋण स्वीकृति पद्धतीमा आधारित छ । ब्रान्चहरुले एउटा लिमिटमा ऋण स्वीकृत गर्न सक्छन् । योभन्दा माथि क्षेत्रीय कार्यालयले गर्छ, केन्द्रसम्म आउनुपर्दैन । ठूलो लोनमात्रै यहाँ आउने हो । हामीले ३० लाख रुपैयाँसम्मको लोन त स्थानीय तहमै दिन्छौँ । अनि पहिलाको जस्तो सजिलो ढंगले बैंकले लोन दिँदैन । राष्ट्र बैंकले बनाएका नीति नियमअनुसार हामी चल्नुपर्छ । ती पालना गर्ने क्रममा ढिलाइ हुन सक्छ । त्यसमा पनि सरकारी स्वामित्व भएको संस्था हो । केन्द्रिकृत भए पो निर्णय गरिहालौँ भन्नु । यहाँ निश्चित प्रक्रियाहरु हुन्छन् ।

सरकारी बैंकमा क्षमतावान कर्मचारीको अभाव, नयाँ प्रविधिसँग टाढा र ग्राहकसँगको व्यवहार रुखो हुने गरेको गुनासो सुनिन्छ के भन्नु हुन्छ ?

यसको समाधानका लागि नै मैले कर्मचारीको क्षमता अभिवृद्धि र सीप विकासमा जोड दिएको हुँ । खासगरी फ्रन्टलाइनमा बसेर काम गर्नेलाई विशेष तालीम पनि दिइरहेका छौँ । कतिपय ठाउँमा सर्भिस डेलिभरीमा समस्या मैले देखिरहेको छु । यस्तो समस्या समाधानका लागि केही समय लाग्छ । सरकारी स्वामित्वको बैंक भएकाले कर्मचारीको मानसिकता परिवर्तन गर्न केही समय प्रयास गर्नैपर्ने देखेको छु ।

सरकारी बैंकले किन राजस्व संकलनको कार्य नगरेको होला ? सरकारले सरकारी कारोबारको लागि निजी बैंकलाई किन रोज्यो ?

कृषि विकास बैंकले सरकारी कारोबार गर्दैनथ्यो । तर म यहाँ आएपछि सरकारी कारोबार सुरु गरेँ । हामीलाई ग्रामीण क्षेत्रको सरकारी कारोबारलाई मात्र स्वीकृति दिइएको छ । त्यसमा पनि कमर्सियल बैंकहरूले उछिनेका छन् । बंैकमा देखिएको अस्वस्थ प्रतिस्पर्धामा हामी संलग्न हुन चाहन्नौँ । सरकारले पहिले त कृषि विकास बैंक वाणिज्य नभएकाले पनि निजी क्षेत्रलाई दियो । तर अब हामी वाणिज्य बैंकको अवधारणामा आइ नै सकेका छौँ । अन्य प्रतिस्पर्धी बैंकको तुलनामा हाम्रो सेवा सुविधामा कुनै कमी छैन । सरकारी कारोबार गर्न सरकारी बैंकले अवसर पाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो माग हो । हामीले पहल पनि गरिरहेका छौँ । हामी सक्षम छौँ भनेर प्रचार प्रसार पनि गरेका छौँ । हामीले विभिन्न सार्वजनिक स्थलहरू जस्तोः हस्पिटलमा काउन्टर राखेर सेवा दिएका छौँ । केही स्थानीय तहमा सरकारी कारोवार पनि सुरु भइसकेको छ ।

एउटा सेवाग्राहीले यो बैंकबाट कस्ता खालका सुविधा पाउन सक्छ ?

ऋण लिनेले ऋण पाउँछन्, निक्षेपकर्ताले मुनासिव प्रतिफल पाउँछन् । सेयर होल्डर छन् २ लाख ४८ हजार, उनीहरुले पनि मुनासिव प्रतिफल पाउँछन् । अब हामी डिम्याट आफैँ गर्न थालेका छौँ । व्यापारीले सबै किसिमका सुविधा पाउँछन् । कृषकले कृषि कर्जा लिन सक्छन् ।

व्यवसायिक कृषि गर्न चाहने कृषकलाई के भन्न चाहनुहुन्छ ?
व्यवसायिक कृषि गर्न चाहनेका लागि कृषि विकास बैंक ठूलो सहयोगी बन्न सक्छ । यसपटक हामीलाई झण्डै ५ अर्ब रुपैयाँको लिमिट राष्ट्र बैंकले दिएको छ । उद्यमशील युवा, कृषक र उत्पादनशील क्षेत्रमा लाग्न चाहनेलाई कृषि विकास बैंकले प्रोत्साहन गर्छ ।

प्रकाशित समय : १७:५९ बजे