कैलाली। व्यावसायिक जडीबुटी खेतीलाई प्रोत्साहन गर्न वनस्पति अनुसन्धान केन्द्रअन्तर्गतको देवहरिया वनस्पति उद्यान, धनगढीले किसानलाई बिरुवा वितरणसँगै खेतीसम्बन्धी तालिम दिन थालेको छ ।

केन्द्रले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा व्यावसायिक रूपमा जडीबुटी खेती गर्न इच्छुक तथा व्यक्तिगत प्रयोजनका लागि बिरुवा रोप्न चाहने किसानलाई विभिन्न प्रजातिका १८ हजार ८२६ बिरुवा वितरण गरेको छ । चिउरी, नीम, तेजपात, शीतलचिनी, कुरिलो र सर्पगन्धालगायतका बिरुवा वितरण गरिएको वनस्पति अनुसन्धान केन्द्रका निमित्त प्रमुख मदनराज भट्टले जानकारी दिए ।

केन्द्रले वार्षिक ५० हजार जडीबुटीका बिरुवा उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेकोमा लक्ष्यभन्दा बढी ५० हजार ५०० बिरुवा उत्पादन गरेको जनाएको छ । मापदण्ड बनाएर प्रत्येक आर्थिक वर्षमा किसानलाई बिरुवा वितरण गर्दै आएको केन्द्रले सुदूरपश्चिममा जडीबुटी खेती विस्तारका लागि तालिमसमेत सञ्चालन गर्दै आएको छ ।

गत आर्थिक वर्षमा धनगढीस्थित देवहरिया वनस्पति उद्यानमा चारवटा सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिमा आबद्ध ३५ जना तथा चुरे गाउँपालिका–स्थित फल्टुडेका सामुदायिक वन र स्थानीय किसान गरी २९ जनालाई जडीबुटी खेतीसम्बन्धी तालिम दिइएको थियो ।

तालिम सञ्चालन गर्नुअघि सम्बन्धित क्षेत्रमा जडीबुटीको उपलब्धता, खेतीको सम्भावना र माटोको उर्वराशक्तिलगायतका विषयमा अध्ययन गरिने भट्टले बताए । त्यसपछि मात्रै खेतीका लागि उपयुक्त क्षेत्र पहिचान गरी तालिम सञ्चालन गर्ने गरिएको उनको भनाइ छ ।

केन्द्रले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा पनि चुरे गाउँपालिका–३ मा २९ र चुरे–४ गर्भामा २५ गरी ५४ जनालाई जडीबुटी खेतीसम्बन्धी तालिम दिएको थियो । कैलाली र कञ्चनपुरका पाँचवटा जडीबुटी समूह तथा सहकारीलाई समेत तालिम दिइएको केन्द्रले जनाएको छ ।

त्यस्तै, गत आवमा उत्पादन गरिएका करिब चार हजार ५०० चिउरीका बिरुवामध्ये गोदावरी नगरपालिका–४ स्थित सामुदायिक वनलाई ३००, चुरे गाउँपालिका–५ भगवती सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिलाई एक हजार ५०० र चुरे–६ स्थित श्रीसिद्ध हरियाली सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिलाई एक हजार बिरुवा वितरण गरिएको थियो ।

चिउरीको फूल माहुरीका लागि उपयोगी मानिन्छ भने यसको दानाबाट घिउ उत्पादन गर्न सकिन्छ । जडीबुटी खेतीमा संलग्न समूह तथा सहकारीलाई केन्द्रले अनुदानको व्यवस्था पनि गर्दै आएको भट्टले बताए ।

यसैबीच, देवहरिया वनस्पति उद्यानमा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ५८ हजार ३० जनाले अवलोकन तथा भ्रमण गरेका छन् । उनीहरूबाट ११ लाख ७८ हजार ३२६ रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन भएको कार्यालयले जनाएको छ । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा भने एक लाख २२ हजार ८५९ जनाले उद्यान अवलोकन गरेका थिए, जसबाट २४ लाख ५५ हजार ६७५ रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन भएको थियो ।

१४९ दशमलव ५ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको देवहरिया वनस्पति उद्यान प्राकृतिक हरियालीसँगै जैविक विविधताका लागि पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ । उद्यानभित्र जखौर, मुरफुट्टा र मुरफुट्टी गरी तीनवटा प्राकृतिक ताल छन् । जडीबुटी अनुसन्धान तथा संरक्षणसँगै पर्यटकीय र पर्यावरणीय दृष्टिले समेत उद्यानको छुट्टै महत्व रहेको छ ।