काठमाण्डु– प्रधानमन्त्री बालेन शाह (बालेन) ले आफू कालो चश्मा लगाएरै प्रतिनिधिसभा बैठकमा उपस्थित हुने...

पुरा पढ्नुहाेस्

global ime bank Long Banner Ad

सत्र वर्षकै उमेरमा अामा बन्दा सबै अवसर गुमे

16.36K
shares
  • सन्दर्भ : विश्व बुवाआमा दिवस

सीता वली
सुर्खेत– ‘किशोरावस्थामा कसैले ‘यसो नगर’ भन्दा पनि रिसले भन्या जस्तो लाग्ने र’छ । म १७ वर्षकी थिएँ । शिखर माध्यमिक विद्यालय रामघाटमा कक्षा ६ मा पढ्दै गर्दा कसैसँग प्रेम भयो । प्रेम के हो भन्ने थाहै नपाई प्रेम भयो । गाउँमा मेरो प्रेमको हल्ला चलेपछि आमाबुबाले मलाई खुब सम्झाउनुभयो । विवाह नगर, सानै उमेरमा विवाह गरेपछि दुःख पाइन्छ । मलाई हाँसो लाग्थ्यो । विद्यालयमा शिक्षकहरुले समेत बालविवाहको बारेमा नसम्झाएको होइन । तर, आफैंले नभोगी कहाँ थाहा हुन्थ्यो, मेरो प्रेम विवाहमा परिणत भयो १७ वर्षमै र १८ वर्षमा म आमा बनेँ ।’
यो वास्तविक कथा हो– भेरीगंगा नगरपालिका–५ की निर्मला बिकको । त्यसपछि मात्र उनले जीवनको महत्व बुझिन् । विवाहपछि पढ्न छाडिन् । ‘बच्चा भएपछि कसरी पढ्नु ? घरको काम र बच्चाको स्याहार–सुसारमै दिन बित्छ हिजोआज,’ लामो सुस्केरा हाल्दै उनले भनिन् । विवाहअघिको जीवन र पछिको जीवनमा आकाश पाताल फरक छ । ‘विवाहपछि सबै अवसर गुमाइँदो र’छ,’ निर्मला भन्छिन्, ‘सानै उमेरको विवाहले स्वास्थ्यमा समेत समस्या देखापर्ने र’छ । मानसिक तनाव त कति हो कति ।’ आर्थिक संकट पनि सानै उमेरको विवाहले निम्त्याएजस्तो लाग्छ उनलाई । भन्छिन्, ‘हिजोआज त यस्तो लाग्छ– उमेर पुगेर, पढाइ सकेर, जागिर खाएरमात्र विवाह गरेको भए जीवन कति सरल हुन्थ्यो होला !’
बराहताल–९ कुनाथरीकी २० वर्षीया मेनुका पोखेरलले पनि १७ वर्षकै उमेरमा विवाह गरिन् । विवाहपछि उनका पनि कति–कति सपना सबै अलपत्र परे । विवाहपछि पढ्ने रहरलाई मेनुकाले घरको जिम्मेवारीसँग साट्नुपर्यो । आर्थिक संकट, स्वास्थ्यमा समस्या र मानसिक तनाव बालविवाहको पहिचान भन्न पनि पछि पर्दिनन् मेनुका ।
उनीमात्रै होइन, चिङ्गाड गाउँपालिका–४, मटेलाकी दुर्गा सुनारले त झन् १६ वर्षकै उमेरमा विवाह गरिन् । २० वर्षको उमेरमा दुर्गाले दुईवटा बच्चालाई जन्म दिइसकेकी छन् । विवाहपछि दुर्गाको पनि जीवन सरल भएन । पढ्ने रहर गुमाइन्, घरको बोझ थेगिन् अनि स्वास्थ्यलाई दाउमा राखेर उमेर नपुग्दै बच्चा जन्माइन् । ‘पढ्न रहर त थियो तर विवाहको एक वर्षमै पहिलो बच्चा जन्मियो, त्यसपछि दोस्रो,’ उनले भनिन्, ‘अनि कसरी पढ्ने ? छोराछोरी कसरी हुर्काउने र पढाउने, चिन्ता लाग्छ ।’

तीनैजना बालिका आमाका श्रीमानको कमाइ खाने ठाउँ भारत हो । कलिलो उमेरमै आमाबाबुको जिम्मेवारी सम्हाल्नुपर्ने बाध्यता उनीहरुमा छ । यस्ता कति आमा होलान् जो आफैं बालिका/किशोरी छन् । आफैं अर्काको भरमा बाँच्नुपर्ने उमेरका बालिका आमा बन्दा पीडाको सागरमा डुब्न बाध्य छन् ।
क्षेत्रीय अस्पताल सुर्खेतमा २०७४ साउनदेखि पुससम्म सुत्केरी १९ सय ९९ मा बालिका आमा चार सय १० जना रहेको क्षेत्रीय अस्पताल सुर्खेतका सूचना अधिकारी विनोद बस्नेतले जानकारी दिए । उनका अनुसार बाँकी १६ सय ८९ आमा कसैका दोस्रो बच्चा भएकाले बालिका आमाको तथ्यांक कम देखिएको हो ।
बालिका आमा बन्दा शारीरीक तथा मानसिक रुपमा आमालाई समस्या हुने र बच्चालाई राम्रो पोषण तथा स्याहारसुसार गर्न नसक्ने भएकाले आमा र बच्चा दुवैको ज्यान जोखिममा पर्ने बताउँछन्– क्षेत्रीय अस्पताल सुर्खेतका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डम्बर खड्का । ‘बालिका आमा बन्दा डिप्रेसन हुने, गर्भलाई हल्का रुपमा लिने र परिवार नियोजनको साधनसमेत प्रयोग गर्न नजान्नाले वर्षैपिच्छे बच्चा जन्माई आङ खस्ने समस्या पैदा हुने गर्छ,’ उनी भन्छन्, ‘क्षेत्रीय अस्पताल सुर्खेतमा यस्ताखालका जटिल केससमेत आउने गरेका छन् ।’