आज साउन १५ अर्थात खीर खाने दिन । खीरलाई स्वादिष्ट एवं स्वास्थ्यबर्धक नेपाली खानाको रूपमा लिइन्छ । चामल, दूध, नरिवल, छोकडा र अन्य ड्राइ फ्रुड, चिनी हालेर खीर बनाउने भएका कारण यस परिकारलाई शुभ कार्यमासमेत प्रयोग गर्ने गरिन्छ । विशेष गरी तीज, श्राद्ध, देवाली, ब्रतबन्ध, भोजजस्ता शुभ अवसरमा खीर खाइन्छ ।

असार १५ मा दही चिउरा खाने भने जस्तै साउन १५ खीर खाने पर्वको रुपमा नेपाली समाजमा परिचित छ । नेपाल कृषि प्रधान देश भएको र बहुसंख्यक नेपाली कृषि पेसामा आश्रित भएकोले कृषकहरूले धान रोपेर काम सकेपछि खुसीयालीस्वरूप खीर खाने परम्परा विकास भएको हो ।

यस्तो छ धार्मिक विश्वास
साउन महिना शिवपुजन महिना भएकाले एक महिनासम्म माछा–मासु नखाएर शिवभक्तहरूले भगवान शिवको पूजा गर्ने गर्दछन् । गर्मी महिना भएकोले शरीरमा दाद, खटिरा र लुतोजस्ता रोगले आक्रमण गर्ने भएकोले रोगप्रतिरोधात्मक शक्ति बढाउनुपर्ने हुन्छ । जसको कारण साउन महिना दूध तथा दूधबाट बनेका परिकारहरू खासगरी खीर खाने चलन छ । यसको साथै साउनमा माछा–मासु, मदिरा सेवन नगरी ब्रत बस्ने तथा आप, नास्पाती, भूइकटरलगायतका फलफूल खाने चलन छ ।

खीर खाँदाका फाइदा
खीरमा अधिकतम दूधको प्रयोग हुन्छ । दुधमा फ्याटको मात्रा धैरै हुन्छ । यसमा प्रोटिनयुक्त खानाका परिकारसमेत मिसाइने भएकाले खीरमा उच्च क्यालोरी हुन्छ । चामलमा कार्बोहाइड्रेट पाइन्छ । खीरमा हालिने अन्य सामग्रीले भिटामिन र मिनरल्स आपूर्ति गर्छ । त्यसैले थोरै खाएर धेरै पोषण प्राप्त गर्ने खानेकुरा खीर हो । व्रत बसेका बेला त खीर खाने हाम्रो चलन नै छ । साथै, लामो समय स्वास्थ्य यथास्थितिमा राख्नुपर्ने समयमा खीरको सेवन राम्रो मानिन्छ ।

खीरसँगै फलफूल तथा सब्जी पनि खाइन्छ, जसले थप पोषणको आपूर्ति गर्छ । जसले गर्दा व्रत बसेका बेला वा शरीर कमजोर भएको अवस्थामा पनि लामो समय ताजगी दिन्छ । यो शक्तिबर्धक अनि मीठो पनि भएकाले पहिले–पहिले धनीले खाने खान्की भन्ने चलन थियो । अझै पनि गाउँले परिवेशमा खीरलाई सम्पन्न परिवारले खाने खानाको रुपमा बुझ्ने गरिन्छ ।