काठमाडौं । महालक्ष्मी व्रतको धार्मिक तथा पौराणिक मान्यता अत्यन्त उच्च रहेको पाइन्छ। सनातन संस्कृतिमा यो व्रतलाई सुख, समृद्धि, ऐश्वर्य र सौभाग्य प्राप्तिको साधनका रूपमा लिइन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार १६ दिनसम्म विधिपूर्वक नियममा बसेर महालक्ष्मी देवीको उपासना गर्नाले घरमा दरिद्रता, अशान्ति र अभावको नाश भई धन, धान्य, मान–सम्मान र दीर्घायु प्राप्त हुने विश्वास छ।

पौराणिक मान्यताअनुसार महाभारतकालमा कौरवहरूसँग जुवामा सर्वस्व गुमाएपछि पाण्डवहरू वनवासमा छँदा चिन्तित युधिष्ठिरलाई भगवान् श्रीकृष्णले महालक्ष्मी व्रत बस्ने सल्लाह दिनुभएको थियो। श्रीकृष्णको आज्ञाअनुसार पाण्डवहरूले यो व्रत पूरा गरी आफ्नो हराएको राज्य र ऐश्वर्य पुनः प्राप्त गरेको कथा पाइन्छ।

अर्को पौराणिक कथाअनुसार एक गरिब ब्राह्मणलाई भगवान् विष्णुले महालक्ष्मीको कृपा प्राप्त गर्न १६ दिने व्रत बस्ने विधि बताउनुभएको थियो। ब्राह्मणले भक्तिपूर्वक व्रत पूरा गरेपछि माता लक्ष्मी प्रसन्न भई उनलाई धन–सम्पत्ति प्रदान गर्नुभएको धार्मिक कथा पाइन्छ।

यस व्रतमा १६ अङ्कको विशेष धार्मिक तथा आध्यात्मिक महत्त्व रहेको मानिन्छ। सोह्र दिनको अवधि, १६ गाँठो पारिएको धागो (डोरो), १६ वटा पकवान, १६ वटा फलफूल र १६ पटक अर्घ्य दिने परम्परा रहेको छ। १६ अङ्कलाई सोह्र कला वा पूर्णताको प्रतीक मानिन्छ, जसले जीवनका सम्पूर्ण सुख–सुविधाको प्रतिनिधित्व गर्ने विश्वास छ।

धार्मिक दृष्टिले यो व्रत केवल धन प्राप्तिका लागि मात्र नभई मन, वचन र कर्मलाई पवित्र बनाउने माध्यमका रूपमा समेत लिइन्छ। १६ दिनसम्म सात्त्विक आहार, नियम र संयममा रहँदा सकारात्मक ऊर्जा तथा आध्यात्मिक चेतनाको विकास हुने धार्मिक विश्वास छ।

महालक्ष्मी व्रत समापन तथा उद्यापनका मुख्य विधि

व्रतको अवधि: महालक्ष्मी व्रत भाद्र शुक्ल अष्टमी (दुर्गाष्टमी/महालक्ष्मी अष्टमी) बाट सुरु भई आश्विन कृष्ण अष्टमीसम्म कुल १६ दिन चल्ने गर्दछ।

समापन (विसर्जन/उद्यापन) दिन: १६औँ दिन अर्थात् आश्विन कृष्ण अष्टमीका दिन पूजाआजा समाप्त गरी साङ्गता/उद्यापन गरिन्छ।

डोरो बाँध्ने र फुकाउने विधि: व्रतको पहिलो दिन पाखुरा वा नाडीमा बाँधिएको १६ गाँठो भएको सूत्र (डोरो) लाई समापनका दिन पूजा गरी विशेष मन्त्रोच्चारणका साथ फुकाइन्छ र देवीको चरणमा समर्पण गरिन्छ।

विशेष अर्घ्य र सामग्री: १६औँ दिन माता महालक्ष्मीको विशेष शृङ्गार गरी १६ वटा पकवान (विशेषगरी खिर, मालपुवा र हलुवा), १६ वटा फलफूल, फूल तथा धूप–दीप अर्पण गरी अर्घ्य दिने परम्परा छ।

दान र उद्यापन: पूजा समापनपछि १६ जना ब्राह्मण, कुँवारी कन्या वा सासू/जेठानीलाई १६ वटा गहुँ/धानका सामग्री, वस्त्र तथा दक्षिणा दान गरी व्रतको उद्यापन पूरा गर्ने परम्परा छ।

पारण: समापन पूजा तथा अर्घ्य अर्पणपछि माता महालक्ष्मीको प्रसाद ग्रहण गरी व्रतको पारणा गरिन्छ।

प्रकाशित समय : ०६:३३ बजे