काठमाडौं । व्हिस्कीको स्वाद बुझ्नेहरूका लागि अब सिंगल माल्ट मात्रै पर्याप्त हुन छाडेको छ । पछिल्लो समय व्हिस्की पारखीहरूको रुचि अझ फरक र सीमित उत्पादनतर्फ मोडिन थालेको छ । त्यसमध्ये चर्चामा आएको नाम हो—‘रेयर माल्ट’ ।

रेयर माल्टलाई स्कच व्हिस्कीको छुट्टै कानुनी श्रेणी भने मानिँदैन । स्कच व्हिस्कीका पाँच कानुनी श्रेणी छन्—सिंगल माल्ट, सिंगल ग्रेन, ब्लेन्डेड माल्ट, ब्लेन्डेड ग्रेन र ब्लेन्डेड स्कच । यी सबैका आफ्नै कानुनी मापदण्ड छन् । रेयर माल्ट भने त्यस्तो कानुनी वर्गीकरणमा पर्दैन ।

त्यसैले रेयर माल्टलाई नियमावलीको परिभाषाभन्दा यसको कथा र विशेषताबाट बुझिन्छ । यो कहाँ उत्पादन भयो, कुन डिस्टिलरीसँग यसको सम्बन्ध छ, कस्तो कास्कमा कति समय परिपक्व भयो र यसको स्वाद अरूभन्दा किन फरक छ भन्ने कुराले यसको पहिचान बनाउँछ ।

सामान्य उत्पादनमा नियमितता र एउटै स्वाद कायम राख्नुलाई महत्व दिइन्छ । तर रेयर माल्टको आकर्षण नै त्यसको विशिष्टतामा हुन्छ । असाधारण चरित्र भएका कास्क छनोट गरेर तिनको मौलिक स्वाद र पहिचानलाई जोगाउँदै प्रस्तुत गरिन्छ ।

मानकीकरणबाट फेरि मौलिकतातर्फ

व्हिस्की उद्योग विस्तार हुँदै जाँदा उत्पादनमा मानकीकरण बढ्यो । उपभोक्ताले हरेक पटक उस्तै स्वाद र गुणस्तर पाऊन् भन्ने उद्देश्यले विभिन्न कास्कलाई मिलाएर निश्चित स्वाद कायम राख्ने अभ्यास स्थापित भयो । ब्लेन्डेड स्कचको विकाससँगै यो प्रवृत्ति अझ बलियो बन्यो ।

तर उपभोक्ताको रुचि सधैं एउटै रहँदैन । पछिल्ला वर्षमा व्हिस्कीलाई केवल मदिराका रूपमा नभई त्यसको उत्पादन प्रक्रिया, उत्पत्ति र इतिहाससँग जोडेर बुझ्ने प्रवृत्ति बढेको छ ।

सिंगल माल्टको लोकप्रियता त्यसैको एउटा उदाहरण हो । एउटै डिस्टिलरीमा तयार हुने र आफ्नै विशिष्ट चरित्र बोकेको व्हिस्कीप्रति उपभोक्ताको रुचि बढ्दै गएपछि अब त्यसभन्दा पनि दुर्लभ र विशेष कास्कको खोजी हुन थालेको छ ।

त्यही खोजीले रेयर माल्टलाई चर्चामा ल्याएको हो ।

बन्द भइसकेका डिस्टिलरीको कथा

रेयर माल्टको आधुनिक यात्रालाई सन् १९९० को मध्यतिरसम्म जोडेर हेर्ने गरिन्छ । त्यतिबेला स्कटल्यान्डमा विशेष प्रकृतिका व्हिस्की स्टक छनोट गरी तिनलाई छुट्टै रूपमा प्रस्तुत गर्ने अभ्यासले गति लिएको थियो ।

तीमध्ये केही व्हिस्की त्यस्ता डिस्टिलरीका थिए, जसले वर्षौंअघि नै उत्पादन बन्द गरिसकेका थिए । सामान्य ब्लेन्डमा मिसाउँदा तिनको मौलिक पहिचान हराउन सक्थ्यो । त्यसैले तिनलाई अलगै बोतलबन्द गरी उत्पादनको उत्पत्ति र विशेषता स्पष्ट रूपमा देखाउने प्रयास भयो ।

यसले व्हिस्की पारखीलाई एउटा फरक अनुभव दियो । एउटा बोतलभित्र केवल व्हिस्की थिएन, त्यससँग जोडिएको डिस्टिलरीको इतिहास, उत्पादनको समय र त्यसको आफ्नै स्वाद पनि थियो ।

स्वादसँगै कथा खोज्ने पुस्ता

आजको नयाँ पुस्ताका पेयप्रेमीहरू पनि व्हिस्कीलाई यही कोणबाट हेर्न थालेका छन् । उनीहरूका लागि बोतलमा लेखिएको नाम वा ब्रान्ड मात्रै पर्याप्त छैन । कुन ठाउँमा बनेको हो, कसरी परिपक्व भयो र यसको स्वाद अरूभन्दा किन फरक छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बन्न थालेको छ ।

यही कारण रेयर माल्टको आकर्षण बढ्दै गएको बताइन्छ । सीमित उत्पादन, विशिष्ट कास्क, फरक स्वाद र ऐतिहासिक पृष्ठभूमिले यस्ता व्हिस्कीलाई पारखीका लागि थप रोचक बनाउँछ ।

रेयर माल्ट कुनै कानुनी श्रेणी होइन । बरु यो छनोट, मौलिकता र दुर्लभतासँग जोडिएको अवधारणा हो । सिंगल माल्टले व्हिस्कीको विशिष्ट चरित्र बुझ्ने बाटो खोलेको थियो भने रेयर माल्टले पारखीलाई त्यसैको अझ गहिरो यात्रातर्फ लैजाने काम गरिरहेको छ ।

प्रकाशित समय : १६:०२ बजे