रुकुम (पूर्व)मा वर्षैपिच्छे यार्सागुम्बा उत्पादन घट्दो क्रममा रहेको छ । जिल्लाको पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाको माथिल्लो क्षेत्रका पाटनहरुमा बहुमूल्य जडीबुटी यार्सा पाइन्छ ।

पाँच-सात वर्षपहिले पाटनमा प्रशस्त मात्रामा यार्सा पाइने र मानिसहरुले पनि त्यसैबाट जीविकोपार्जन गर्दै आएका थिए । केही वर्षयता भने यार्सा उत्पादन घटेको मैकोट, पेल्लाका स्थानीयवासीले बताएका छन् । मैकोटमा वीरेन्द्र बुढाले पहिलेदेखि नै स्थानीयवासीले संकलन गरेका यार्सा खरिद गर्दै आएका छन् । सधैँका वर्षझैं यसपालि पनि उनी स्थानीयवासीबाट यार्सा खरिद गर्नका लागि पुपाल पाटन पुगेका थिए । तर, उत्पादन साह्रै नै घटेको पाएको उनले बताए । ८/९ वर्षअघि यही पुपाल र पुर्वाङ लगायतको पाटन क्षेत्रमा १५० किलो हाराहारीमा यार्सा संकलन हुने गरेकामा यस वर्षको मौसममा जम्मा १५/१६ किलो हाराहारी यार्सा उत्पादन तथा संकलन भएको बुढाले बताए ।

उनका अनुसार अहिले प्रतिकिलो यार्साको मूल्य २१ लाखसम्म पर्छ । तर, उत्पादन भने घटेकाे छ । अहिलेको उत्पादनलाई हेर्ने हो भने जिल्लामा सवा तीन करोड हाराहारी यार्सा संकलन भएको छ । उनी आफैँले पनि अहिले तीन केजी यार्सा संकलनको अनुमति लिएको बताउँदै यसको मूल्य ६५ देखि ७० लाख हुने बताए । उनका अनुसार एउटा यार्सालाई सात सयदेखि एक हजार २०० सम्म पर्ने गर्दछ । अहिले संकलन गरेको यार्सालाई चाइना, हङकङ या काठमाडौँमा लगेर बिक्री गर्ने योजना रहेको पनि उनले बताए । विगत वर्षहरुमा यार्सा धेरै भएर चीनसम्म लैजाँदा पनि बिक्री नहुने गरेको स्मरण गर्दै बुढाले अहिले भने यार्सा निकै कम मात्रामा संकलन भएको बताए ।

पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका-१, मैकोटकै समाज घर्तीले पनि यार्सा उत्पादन घटेको बताए । पाँच-सात वर्षअघि यार्सा संकलन गरेरै प्रतिव्यक्तिले ५० हजारदेखि सात/आठ लाखसम्म आम्दानी गर्ने गरेका थिए । अहिले १० हजारदेखि चार/पाँच लाखसम्म मात्र आम्दानी गर्ने गरेको उनको भनाइ छ ।

विगत वर्षमा यार्सा संकलनका लागि प्रवेश शुल्क लाग्ने गरेको थियो । प्रवेश शुल्क एक हजार ५०० देखि पाँच हजारसम्म लाग्ने गरेको थियो । कोभिडका कारण गएको दुई वर्षमा यार्सा संकलन नै बन्द गरिएको थियो । अहिले खुला गरिएको यार्सा सिजनमा प्रवेश नि:शुल्क गरिएको थियो । जेठको पहिलो साताबाट सुरु भई साउनको पहिलो सातासम्म चल्ने यार्सा सिजन अहिलेको वर्षमा भने जेठ पहिलो साताबाट सुरु भई अन्तिम साता सकिएको छ । यार्सा पाइन छोडेपछि पाटन उक्लिएका सबै गाउँ झर्ने क्रम जारी छ ।

पाटन क्षेत्रमा संरक्षणको अभाव, घोडा खच्चड र भेडाबाख्राको चरिचरन र जलवायु परिवर्तनका कारण यार्सा उत्पादन घट्दै गएको पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका-१, मैकाेटस्थित पृथा हिमालय माविका प्रधानाध्यापक हस्तिमान पुनले बताए । बर्सेनि यार्सा उत्पादन घट्दै जान थालेपछि यार्सा संकलन तथा बिक्रीवितरणबाटै जीवन निर्वाह गर्दै आएकाहरु समस्यामा परेका छन् । (रासस)

प्रकाशित समय : २१:५० बजे