काठमाण्डु– प्रधानमन्त्री बालेन शाह (बालेन) ले आफू कालो चश्मा लगाएरै प्रतिनिधिसभा बैठकमा उपस्थित हुने...

पुरा पढ्नुहाेस्

global ime bank Long Banner Ad

बैंकिङ बजारका ‘साहित्यकार’ सीईओ

18K
shares

देवेन्द्र प्रताप शाह एक कुशल बैंकर हुन् । तर, उनको अर्को परिचय पनि छ– साहित्यकार । उनी जति बैंकर्स भनेर परिचित छन् देप्रशा (साहित्यीक नाम) साहित्य जगतमा उत्तिकै चर्चित छ । उनले इच्छाएको विधा साहित्य नै हो । उनले वि.सं. २०३९ सालमै कथा संग्रह ‘अपरिचित देश’लाई मौलिक कृतिका रुपमा आम पाठकमाझ पस्किएका थिए । २०४५ सालमा संयुक्त उपन्यास ‘अवतार विघटन’ ल्याए । त्यसपछि उनले फुटकर, अनुवादित र सम्पादित कृतिहरु पनि पस्किए । अहिले पनि उनी विभिन्न पत्रपत्रिकामा साहित्यीक रचनाहरुमार्फत पाठकमाझ छाइरहेका छन् ।

धादिङको मैदीमा विक्रम सम्बत २००९ सालमा जन्मिएका देवेन्द्र प्रतापको पढाइ पनि बैंकिङ, व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित छ । उनले एमकम, बीएल र सीए गरेका छन् । जीवनमा पत्रकार वा सहित्यकार बन्ने सपना देखेका शाह कसरी बैंकर बन्न पुगे ? एउटा व्यस्त बैंकरको भागदौडबाट उनी साहित्यमा पनि कसरी सल्बलाउन सके ? बैंकिङ बजारका उनै ‘साहित्यकार’ सीईओसँग गरिएकाे कुराकानीका आधारमा उनको साहित्य र बैंकिङ करिअरबारे यहाँ उल्लेख गरिएको छ ।

आफ्नो सपनाले पूर्णता नपाउँदा धेरै मानिसहरु हतोत्साहित हुन्छन्, जीवनबाट हार खान्छन् र बाँकी जीवनलाई निराशाको जन्जिरमै बिताउँछन् । तर, कतिपय मानिस हारे पनि प्रयास गरिरहन्छन् । किनकि, यो संसारमा प्रयास र अभ्यास नै त्यस्तो शक्ति हो, जसले एकदिन जितको रेखा टेकाएरै छाड्छ ।

देवेन्द्र प्रताव शाह साहित्यकार बन्न चाहान्थे, उनको परिवार उनलाई सफल बैंकर्स वा पैसा कमाउने जागिरे बनाउन चाहान्थ्यो । देवेन्द्र प्रतापले आफ्नो परिवारको चाहानालाई प्राथमिकतामा राखे तर आफ्ना सपनालाई मर्न दिएनन् । फलस्वरुप परिवारको चाहाना अनुसार उनी एक सफल बैंकर्स बने भने उनको सपनाले उनलाई साहित्यकार बनायो ।

तर, उनले बैंकिङ क्षेत्रमा जति उचाइ लिन सफल भए त्यति उचाइ साहित्य क्षेत्रमा लिन सकेका छैनन् । किनकि, बैंकिङ जागिर नै यस्तो पेसा हो, जहाँ हर एक मिनेटको ज्यादै महत्व हुन्छ । त्यसैले उनले साहित्यलाई पर्याप्त समय दिन सकेका छैनन् । तथापि, आफ्नै सपना भएकाले देवेन्द्र प्रतापले साहित्यीक कलम बिर्सिएका छैनन् । त्यसैले थोरै समय निकाले भए पनि पोतिरहेका छन्, डायरीका खाली पानामा सहित्यका मसिहरु ।

बाल्यकाल
धादिङमा जन्मिएका उनको बाल्यकाल सहज रहेन । आफ्ना अभिभावकसँगै रहेर जीवनका कखरा सिक्ने, उनीहरुको सामीप्यतामा रहेर हासखेल गरेर बिताउनुपर्ने बाल्यकालमा उनले पितावियोग खेप्नुपर्यो । समकालीनहरु बुबाको काँध र ढाडमा चढेर रमाइलो बाल्यकाल बिताइरहँदा शाहले चाहिँ बुबालाई दागबत्ती दिनुपर्यो ।

त्यसबेला नेपालमा सडकहरुको विकास नभएका कारण धादिङबाट काठमाडौँ आउन ४ दिनको पैदल यात्रा तय गर्नुपथ्र्यो । उनका बुबा लालजंग शाह त्यतिबेला बेला शाही नेपाली सेनाको मेजर थिए, आमा एक असल गृहिणी । ५ दाजुभाईमध्ये तेश्रो भाई शाहले बुबा मेजर भएका र मध्यम वर्गीय परिवार भए पनि राज खानदानसँग निकट भएकाले कखरा सिक्न घरकै वातावरण पर्याप्त भयो । कक्षा १ देखिको उनको पढाई चाहिँ काठमाडौँको धोबिचौरस्थित एक स्कूलबाट सुरु भयो । त्यसबेला उनको परिवार पक्नाजोलमा बस्थ्यो । उक्त स्कूलमा ६ कक्षासम्म पढे, त्यसपछि कक्षा ७ को पढाई काठमाडौँकै जेपी हाइस्कूलबाट भयो । उनको ७ कक्षा सुरु नहुँदै बुबाको देहान्त भएको थियो ।

पढाइ
दाजुहरुको सहयोगमा देवेन्द्र प्रतापले धोबिचौरस्थित स्कुलबाटै २०२३ सालमा सेकन्ड डिभिजनमा एसएलसी उतीर्ण गरे । आमाले पनि छोराहरुको पढाईका लागि कम दुःख गरिनन् । आफू अशिक्षित भए पनि गाउँमै बसेर शाहकी आमाले छोराहरुलाई उचित शिक्षादिक्षाका लागि भरथेग गर्ने अभिभारा पूरा गरिन् । देवेन्द्रप्रताप र उनका भाईहरुको पढाईको सम्पूर्ण अभिभारा जेठा विष्णप्रताप शाह र माइला दाई सुरेन्द्रप्रताप शाहले पूरा गरे ।

सानैदेखि साहित्यमा उनको रुची थियो । शहरको रेसमा साहित्यप्रतिको झुकाव उस्तै रहे पनि वास्तविकता त्योभन्दा अलि पर पुग्यो । किनकि, एउटा साहित्यकार भएरै मात्र जिउन गार्हो थियो । जिउनका लागि यहाँ रेस जित्नुपर्छ । उनका अभिभावकले पनि उनलाई यो कुरा सम्झाउँथे । त्यही रेस जित्ने क्रममा उनले साहित्यभन्दा फरक विधामा आफ्नो सुरु गरे । त्यतिबेलासम्म उनले बैंकर्स बन्छु भन्ने सोचेका थिएनन् । सबैले वाणिज्य शास्त्र पढेको देखेर उनी महेन्द्ररत्न पब्लिक कलेजमा आइकम भर्ना भए । स्नातक पनि सोही विषयमा त्रिचन्द्र कलेजबाट गरे । स्नातकोत्तर पनि व्यवस्थापनबाटै गरेपछि उनले सन् १९८६ मा भारतबाट चार्टर एकाउण्टेसीको पढाई पूरा गरेका हुन् ।

बैंकिङ करियर
विक्रम सम्बत २०२९ सालमा उनी कृषि विकास बैंकमा सेक्सन अफिसरको रुपमा बैंकिङ क्षेत्रमा प्रवेश गरे । त्यतिबेला यो पदका कर्मचारीको जागिर मासिक ५५० रुपैयाँ थियो । उक्त समयमा यो रकम निकै ठूलो मानिन्थ्यो । बैंकको सेवा सुविधाप्रति उनी आकर्षित भए । झण्डै ३० वर्ष उनले कृषि विकास बैंकमा बिताए । त्यसपछि उनी बीमा कम्पनीहरुको नियामक बीमा समितिमा डेढ वर्ष काम गरे र उनी नेपाल बैंकमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको रुपमा नियुक्त भएका हुन् ।

नेपाल बैंकमा आएपछि उनी आफूलाई एक सफल बैंकर्स तथा कुशल व्यवस्थापकको रुपमा स्थापित गराउन सफल भएका छन् । किनकि, केही वर्षअघिसम्म ‘रोगी’ भनेर चिनिएको नेपाल बैंकलाई उनले स्वस्थ बनाइदिएका छन् । त्यसअघि उनले कृषि विकास बैंकको जीएम तथा बीमा समितिको अध्यक्ष बनेर समेत काम गरेका थिए जहाँ उनले एक सफल व्यवस्थापक परिचय बनाएका थिए ।

साहित्य र देवेन्द्र प्रताप
देवेन्द्र प्रताप शाह एक लेखक तथा साहित्यकार पनि हुन् । साहित्य उनको सपना हो । शाह भन्छन्, ‘बैंकिङ क्षेत्रबाट रिटायर भएपछि साहित्यमा नै सक्रिय हुनेछु ।’ बैंकरको रुपमा काम गरिरहँदा पनि उनलाई आफ्नो सपनाले पछ्याउन छाडेको छैन । यद्यपि, अहिले पनि उनी साहित्यबाट धेरै टाढा भने छैनन् । उनको भाषामा पर्याप्त समय साहित्यलाई दिन नसकेका मात्रै हुन् । एउटा व्यस्त जीवन जिइरहँदा पनि उनले केही कृतिहरु भने पस्किसकेका छन् । उनले बैंकसँग सम्बन्धित केही फिक्सन र नन फिक्सन पुस्तकहरु लेखेका छन् भने एउटा कथा संग्रह साझा प्रकाशनबाट प्रकाशित छ । शाह भन्छन्– ‘मेरो रुची साहित्य हो, म कथा लेखक पनि हुँ । मलाई फुर्सद मिल्नेबित्तिकै म लेख्ने र पढ्ने गर्दछु ।’ उनले बैंकरको अनुभूतिसम्बन्धी एउटा किताब पनि लेखेका छन् ।

पत्रकारिताको सपना
आफू बैंकिङ क्षेत्रमा नआएको भए, साहित्य र पत्रकारिता क्षेत्रमा जाने इच्छा रहेको उनले सुनाए । पत्रकारितामा जाँदा साहित्यमा प्रभावशाली हुने विश्वासले उनी पत्रकार बन्न चाहान्थे ।

सफलताको अनुभूति
कृषि विकास बैंकमा ३० वर्ष काम गर्ने क्रममा भोगेको एउटा स्मरणीय अनुभव उनले यसरी सुनाए– ‘कृषि विकास बैंक गतिशिल र सामान्य वर्गका मानिससँग जोडिने बैंकको रुपमा छ । कृषि विकास बैंक सिधै गरीब मानिसहरुसँग जाने बैंक भएकाले जनतालाई उधारो सहयोग गर्ने बैंकको रुपमा पनि परिचित छ । यो बैंककोे ऋण उत्पादनमुखि क्षेत्रमा बढी जाने गर्दछ । म त्यहाँ काम गर्दा धेरै गरिबको मुखमा हाँसो पनि दिलाउन पाएँ, हेर्दा हेर्दै उनीहरुको जिवनस्तर उकासिएको पनि देख्न पाईयो । बच्चाबच्ची स्कुलमा पढाउन नसकेकालाई पनि स्कूलमा पठाउन सफल भइयो । यो सबै कुरा सम्झिदा रमाईलो अनुभूति हुन्छ ।’

भविष्यका योजना
आफ्ना भविष्यका योजनाबारे शाहले भने–‘मेरो व्यक्तिगत जीवनमा यो बैंकबाट अवकास प्राप्त गरेपछि पनि साहित्यमानै समय दिनेछु । किनकी मेरो विधा नै साहित्य र दर्शन हो । मेरो सिद्धान्त जसो तसो जनतालाई सेवा गर्ने हो । यसको मतलव म राजनीतिमा जाने होइन । मेरो जागिर नभएको भए लेख्ने र पढ्ने काममा व्यस्त हुने थिएँ । म पढ्नमा भोको भएकाले आफैमा गुनासो छ । घरमा सबैखालका किताबहरु छन्, फुर्सद नभएकाले पढ्न पाएको छैन । यो मेरा आफैप्रति गुनासो छ । त्यसैले भविष्यमा साहित्यलाई निरन्तरता दिने छु ।’