कुनै पनि दुर्घटना वा कुनै प्रकोपबाट हुने क्षतिलाई कम गर्नका लागि बीमा गर्नु पर्ने जरुरी हुन्छ । बीमा नगरेको खण्डमा त्यसबाट हुने क्षतिको सम्पूर्ण जिम्मेवारी लगानी कर्ता वा व्यक्तिले व्यहोर्नु पर्ने हुन्छ । तर जब बीमा गरिन्छ भने त्यस्तो जोखिमको बहन बीमा बाट गर्न सकिन्छ । पछिल्लो समय बीमाको अवस्था के छ ? बीमाको महत्वका विषयमा बीमा प्राधिकरणका अध्यक्ष सूर्य सिलवालसँग गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंश :

नेपालीहरुमा बीमा गराउने बानीको विकास कत्तिको मात्रामा बढी रहेको छ ?

पछिल्लो समय बीमा गर्नु पर्ने भन्ने सोचमा वृद्धि भएको छ । आम नागरिकमा सचेतना बढेको छ । बीमाले जोखिम बहन गर्न सक्छ भन्ने विषयमा पनि धेरैलाई जानकारी भएको अवस्था छ । सचेतना वृद्धि भएको छ । गर्नु पर्छ भन्ने छ । अवस्था कस्तो छ भने जो सँग स्रोत साधन छ उसले गरिरहेको छैन । जसलाई सबैभन्दा बढी बीमाको आवश्यकता छ उसँग स्रोत साधान अर्थात आर्थिक छैन ।

म भर्खरै मात्र कर्णाली पुगेर आएँ । त्यहाँको अवस्था पनि मैले यस्तै पाएँ । प्रदेश सरकार बीमा गराउनु पर्छ भनेर पनि लागिरहेको छ । कर्णालीमा भर्खरै मात्रै प्राकृतिक प्रकोप पनि भयो । यो घटनामा जसले बीमा गरेका थिए उनीहरुले रकम पाए नगरेकाले भने पाउन सकेनन् । बीमा गरेकाहरुले पाएको देखर पनि बीमा गर्नु पर्छ भन्ने चेतना भने भएको छ । तर स्रोतको अभाव भने रहेको छ ।

यसै पनि कर्णाली प्रदेश आफैमा दुर्गम प्रदेश हो । त्यहाँ सचेतना पनि कम भयो । त्यसैले प्रदेश सरकारसँग समन्वय गरेर बीमा गराउन लगाउने विषयमा पनि बीमा प्राधिकरणले काम गरिरहेको छ । लघु बीमाहरु मार्फत पनि त्यहाँका आर्थिक रुपमा कमजोर भएकाहरुलाई बीमा गराउनु पर्ने आवश्यकता देखिएको छ । अर्को तर्फ समग्रमा बीमाका कार्यक्रमहरु सबै प्रदेशमा समान रुपमा बाँडेको अवस्था थियो । कर्णालीमा जाँदा त्यहाँ बढी कार्यक्रम गर्नु पर्ने अवस्था देखियो । त्यसमा कर्णाली प्रदेशमा थप कार्यक्रम पठाउँछौँ । कम्पनीहरुलाई पनि त्यहाँ जानका लागि प्राधिकरणले आग्रह गर्छ ।

सुरुमा बीमा गर्ने तर पछि त्यसलाई निरन्तर्ता नदिने समस्या पनि सुनिन्छ । यस्तो किन भएको होला ?

बीमा ल्याप्स अझै पनि रहेको छ । बीमामा ल्याप्स कम गराउनका लागि जसले बीमा गराएको हो त्यसलाई बीमाको विषयमा बुझाउनु पर्ने हुन्छ । त्यसमा बीमा अभिकर्ता र बीमा कम्पनीहरुले ध्यान दिनु पर्ने हुन्छ । बीमा गराएकाहरु पनि सबै सचेत नहुन सक्छन् । बीमा गराउने अभिकर्ताहरुले पनि नविकरण गराउनका लागि पनि प्रात्साहन गराउनु पर्ने देखिन्छ ।

कम्पनीले पनि डिजिटल मेकानिजम राखेर बीमितको बीमा सकियो भनेर समयमा जानकरी दिनु प¥यो । नविकरणका लागि आउन पनि भन्नु परो । अनि कम्पनीका जिल्ला जिल्लामा रहेका शाखाहरुलाई पनि त्यहाँबाट इस्यु भएका पोलिसिहरु नविकरण गराउनका लागि जानकारी गराउनका लागि पनि भन्नु पर्ने अवस्था छ । समग्रमा भन्दा बीमितलाई जानकारी पनि दिनु परो र उसलाई प्रोत्साहीत पनि गर्नु परो । फाइदाका विषयमा पनि जानकारी दिनु परो ।

नविकरण गराउनका लागि प्राधिकरणले पनि कार्यक्रमहरु गर्नु पर्ने हुन्छ । नविकरण नगर्ने कम्पनीहरुलाई स्पटीकरण सोधेर पनि यसमा तदारुपता देखाउनु पर्ने आवश्यकता छ । बीमितले नम्बर परिवर्तन गरेको भए पनि त्यसको जानकारी गराउनु पर्ने हुन्छ । बीमा गर्नु नै पर्छ । यसका फाइदाहरु धेरै छन् । आपत विपत भएको समयमा क्षतिपूर्ति पाउने भएकाले यसलाई निरन्तर्ता दिनु पर्ने आवश्यकता छ । यदि निरन्तर्ता छैन भने उसले पाउने क्षतिपूर्ति नपाउने भयो ।

सबै नागरिकको पहुँचमा बीमा पु¥याउने प्राधिकरणको योजना होला । तर बीमा कम्पनीको संख्या कम गरेर कसरी त्यो लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ ?

बीमा प्राधिकरण आफैले बीमा गरिदिने होइन । हामीले त बीमाको विषयमा प्रचार प्रसार गर्ने र बीमाको कामलाई सहजिकरण गरिदिने हो । कम्पनीहरुलाई बीमा गर्नका लागि जान निर्देशीत गर्ने र उनीहरुको कामलाई नियमन गर्ने हो । किन बीमा भएन भनेर प्राधिकरणले गर्ने हो । यो काम प्राधिकरणले निरन्तर रुपमा गरिनै रहेको छ । अहिले पनि विभिन्न स्थानमा बीमा सम्बन्धी अभिमुखिकरण कार्यक्रमहरु प्राधिकरणले गरिनै रहेको छ ।

यस्ता कार्यक्रमहरु कर्णाली तथा मधेश प्रदेशमा अझ प्राथमिकताका साथ सञ्चालन गर्नु पर्ने आवश्यकता देखिएको छ । हामीले गरिरहेको अन्तरक्रिया भनेको स्थानीय सरकारसँग हो । स्थानीय सरकारले आफ्ना नागरिकलाई प्रोत्साहन गर्नु परो बीमा गर्नका लागि । स्थानीय निकायले गरिव र विपन्न नागरिकको समूहमा नै बीमा गरिदिनु परो । जसले गर्दा बीमाको पहुँच आम नागरिसम्म पुग्छ ।
सम्पतीको बीमा गर्ने हो कि जिउधनको बीमा गर्ने हो सक्नेलाई योजनामा जोड्नु पर्ने हुन्छ भने नसक्नेलाई सरकारले नै बीमा गरिदिनु परो । त्यस्तो ठाउँमा अनुदान पनि जानु पर्ने देखिन्छ । सरकारले ५० प्रतिशत हामीले हालिदिन्छौँ ५० प्रतिशत हाल्नु होस भनेर पनि काम गर्नु पर्छ ।

अहिले चेतनाको कुरा गर्दा निकै बढेको छ । कर्णालीमा छोरीहरुको बीमा गर्ने कार्यक्रम ल्याएको रहेछ । छोरी मात्रै भए हुन्दैन । सिमान्तकृत नागरिकहरु पनि छन् तिनिहरुको पनि बीमा गरिदिनु हुन्छ । त्यस्ता समूदायलाई सहयोग गरेर बीमा गर्ने बानी बसाल्ने हो भने बीमाको विस्तार पनि हुन्छ । यसले विपतको समयमा सहयोग पनि पुग्छ ।

बीमा कम्पनी मर्ज गर्ने अनि लघु बीमालाई लाइसेन्स दिने काम भयो भनेर विरोध पनि भयो नि यसलाई कसरी लिनुहुन्छ ?

यो नबुझ्ने मानिसले गर्ने विरोध हो । लघु बीमा भनेको असाध्य नै फोकस बीमा हो । हामीले लेखेकै छौँ कि न्यून आय भएका ग्रामिण भेगमा बसोबास गर्ने, गरिव र सिमान्तकृत वर्गलाई बीमाको दायरामा ल्याउनका लागि भनेर । लघु बीमा भनेको ठूलो बीमा जस्तो होइन । यसको बीमा पोलिसि नै पेपर नै सानो हुन्छ । एक पाना आधा पानाको पोलिसि हुन्छ ।

यसले धेरै ठूलो बीमा पनि गराउन पाउँदैन । सानो सानो बीमा गर्ने हो । यस्तो बीमा ठूला बीमा कम्पनीले गरेनन् । उनीहरुले नगरे पछि गरिबको बीमा नै नहुने भयो । यसले गर्दा हामीले लघु बीमा ल्याएका हौँ । ठूला बीमा कम्पनीको संख्या घटाएर लघु बीमालाई लाइसेन्स दिएको भनेर विरोध गर्ने कुरा त्यसको विषयमा जानकारी नै नभएकाहरुले भन्ने कुरा हो ।

हामीले गरिबहरुसँग पुग्नका लागि ७ वटा कम्पनीलाई लघु बीमा गर्ने गरि अनुमति दिइएको हो । शहरका ठूला ठूला घरको मात्रै होइन गाउँका साना साना घरेलु उद्योगकको पनि बीमा हुनु पर्छ भन्ने उद्देश्यले लघु बीमा अघि सारीएको हो । ठूलो बीमा त अहिले मर्ज भएर अझ ठूला भएका छन् । उनीहरुले ग्रामिण क्षेत्रमा जाने उत्साह देखाएनन् । किनकी उनीहरुको लागत नै धेरै पर्ने भयो । जसले गर्दा ग्रामिण क्षेत्रका नागरिकहरु बीमाबाट बञ्चित हुने भए । यसलाई मध्येनजर गरेर लघु बीमाको अवधारणा अघि ल्याइएको हो ।

बीमा कम्पनीहरु शहर केन्द्रित भएको भन्ने पनि छ । उनीहरुलाई ग्रामिण क्षेत्रमा जानका लागि के गर्न सकिन्छ ?

ठूला बीमा कम्पनीहरुले बीमा गर्दा उनीहरुको लागत बढी हुने भयो । उनीहरुले त्यहाँ एजेन्ट राख्नु पर्ने हुन्छ त्यस पछि उनीहरुको पोलिसि पेपरको खर्च पनि धेरै नै छ । प्रशासनिक खर्च पनि बढी हुने भयो । जसले गर्दा उनीहरुलाई ग्रामिण भेगमा जानका लागि केही असहज भएको अवश्य हो । लागत महंगो हुने भयो ।

सानो खर्च र सानो क्षेत्रमा पनि बीमा गर्ने भनेर लघु बीमाको योजना अघि ल्याइएको हो । उनीहरुले साना बीमाहरु पनि डिजिटल प्रविधिको प्रयोग गरेर बीमा गर्छन उनीहरुले । लघु बीमा कम्पनीहरुले निकै राम्रो सफ्टवयहरु राखेको छ । यस विषयमा नागरिकलाई पनि बुझाउनु पर्ने हुन्छ ।

समग्रमा भन्दा ठूला बीमा कम्पनीहरु ग्रामिण भेगमा जान नसक्नुको कारण उनीहरुको लागत धेरै हुने भएर हो । लघु बीमालाई हामीले प्रोत्साह गर्नु पर्ने हुन्छ । किन भने दुरदराजमा गएर बीमा गर्नु पर्ने भएकाले यसको प्रोत्साह गर्नु सबै सरकारको जिम्मेवारी हो ।

राष्ट्रिय बीमा संस्थानको समस्याको विषय पनि आइरहेको छ । सरकारी स्वामित्वको संस्थामा के कारणले समस्या आएको होला ?

बीमा संस्थान भनेको सरकारी स्वामित्वको संस्थान हो । अहिलेको बीमा ऐनले संस्थानलाई खारेज गरेको छ । जसले गर्दा यो अब राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीमा परिणत भइसक्यो । कम्पनीमा परिणत भइसके पछि पुरा रुपमा यो हाम्रो नियमनको दायरा भित्र आइसक्यो । अब यसका अडिटका कुराहरु पनि हामीले हेर्नु पर्ने हुन्छ ।

यसको पुँजीको कुरा गर्दा नेपाल राष्ट्र बैंक, नेपाल बैंक र नेपाल सरकारले राख्ने हो । उनीहरुले प्रतिबद्धता जनाइसकेको अवस्था छ । कम्पनीमा परिणत भए पछि उसको पुँजी पनि बढ्छ । यसरी हेर्दा पुँजीको समस्या नहोला । समस्या भनेको अडिटको नै हो । यसलाई कसरी अघि बढ्ने र बचाइराख्ने भन्ने विषयमा हामीले छलफल गरिरहेका छौँ । केही दिनमा यो समस्या समाधान गर्ने तर्फ हामी लागिरहेका छौँ ।

प्रकाशित समय : ०८:०६ बजे