हामी मध्ये धेरैले आफु सुत्ने कोठमा रंगिंन बत्तिहरुको प्रयोग गरिरहेका हुनसक्छौ । त्यस मध्ये पनि कतीले कोठामा रातो बत्ती बल्ने गरेका हुनसक्छौ । सीएनएनको एक रिर्पोटका अनुसार ,रातो बत्ती छालाको स्वास्थ्यको लागि , घाउँ निको पार्ने र एलोपेसिया भएका व्यक्तिहरूमा कपालको वृद्धि र दुखाइ व्यवस्थापन गर्नका लागि उपयोगी भएको पाइएको छ । कतिपयले त्यसलाई निद्राका लागि पनि उपयोगी हुने दाबी गरेका छन्, तर अनुसन्धान र विज्ञहरूले अर्कै कथा रहेको बताउँछन् ।

सर्काडियन रिदमहरूले हाम्रो निद्रा र ब्यूँझने चक्रलाई नियन्त्रण गर्ने शरीरको आन्तरिक घडी –“ब्यूँझने सङ्केतको रूपमा उज्यालो र निद्रामा पर्न सङ्केतको रूपमा अँध्यारोलाई“ प्रतिक्रिया दिन्छ ।

हाम्रो र्किडियनलाई प्रभावपार्ने र तालिम दिने सबै भन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको दिनको २४ घण्टा को प्रकाश हो । प्रकाशको धेरै नै फरक तर तरंगहरू छन्,“डा. राज दासगुप्ता, दक्षिणी क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका सहयोगी प्राध्यापकले भने ।’त्यसैले जब हामी नीलो बत्ती वा रातो बत्तीको बारेमा कुरा गर्छौं, हामी रातो रङको बत्तीको बारेमा कुरा गर्दैनौं । यो प्रकाशको तरंग हो । हामी नीलो तरंग लम्बाइको प्रकाशमा सबैभन्दा धेरै संवेदनशील छौं — फोन, टिभी र ल्यापटप स्क्रिनहरू, साथै सूर्यबाट उत्सर्जित हुने प्रकार — र यो निद्रा हर्मोन मेलाटोनिनको रिलीजलाई दबाउन खोज्ने प्रकाश हो ।

‘दिउँंसो को समयमा, जब हामी निश्चित रूपमा निलो बत्ती चाहान्छौं , किनभने दिउँसोको समयमा मेलाटोनिनलाई दबाउन चाहान्छौं “ दासगुप्ताले भने । “त्यसैले हामी सधैं भन्छौं, ’बिहान उठ्दा बाहिर निस्कनुपर्छ र राम्रो सूर्यको प्रकाशमा रहनुपर्छ ।’

रातो बत्ती र निद्रामा अनुसन्धान गर्नुहोस् , नीलो बत्तीले मेलाटोनिनको उत्सर्जनलाई रोक्छ, त्यसैले निद्रा र रातो बत्तीको बारेमा अनुसन्धानमा अन्तर्निहित परिकल्पना – स्पेक्ट्रमको विपरित छेउमा रहेको रङ – के हो कि रातो बत्तीले मेलाटोनिनको उत्सर्जनलाई प्रोत्साहन गर्छ, दासगुप्ताले भने ।’तर रातो बत्ती र निद्रामा स्वस्थ मानव सहभागीहरूमा केही अध्ययनहरू मात्र छन्, जसमध्ये अधिकांश आकारमा सानो छन्, प्रत्येकमा १० देखि ३० सहभागीहरू। र यस्तो देखिन्छ कि यी दुई अध्ययनहरूले मात्र यस्तो सम्बन्ध फेला पारेको छ ।

२०१२ को अध्ययनमा, चीनमा आधारित शोधकर्ताहरूले २० महिला बास्केटबल खेलाडीहरूको निद्राको गुणस्तर र प्रदर्शन सहनशीलतामा रातो बत्ती थेरापीको प्रभावको मूल्याङ्कन गरेक थिएँ । आधा खेलाडीहरूले रातो बत्ती थेरापी मेसिनबाट घण्टा, मिनेटको पूर्ण–शरीर विकिरण प्राप्त गरका थिएँ, जुन टेनिङ बेड जस्तो देखिन्छ । अन्वेषकहरूले यो पत्ता लगाए कि, यो समूहको निद्रा र सीरम मेलाटोनिन स्तरमा प्लेसबो समूहको तुलनामा धेरै सुधार भएको थियो, जसले रातो बत्ती थेरापी पाएन ।

फिगुइरोको अध्ययनमा, लेखकहरूले सहभागीहरूको निद्रामा डेटा सङ्कलन गरे – जुन उनीहरूले स्व–रिपोर्ट गरेका थिए – साथै लगातार तीन हप्ताहरूमा तीन शुक्रबार राती श्रवण प्रदर्शन र कोर्टिसोल स्तर। उनीहरूले रातो बत्ती बन्द आँखाबाट डेलिभर भएको फेला पारे जब सहभागीहरू सुतिरहेका थिए र ब्यूँझिएपछि निद्राको जडता कम भयो ।

फिगुइरोको दुई अन्य साना अध्ययनहरूले पनि सतर्कता प्रेरित गर्न रातो बत्ती फेला पारेका छन्। “म ९रातो बत्ती० निद्रालाई बढावा दिन्छ भन्ने दाबी गर्दिन,“ फिगुइरोले भने, जो माउन्ट सिनाईको इकान स्कूल अफ मेडिसिनमा जनसंख्या स्वास्थ्य विज्ञान र नीति विभागका प्राध्यापक पनि हुन् । रातो बत्तीले निद्रामा असर गर्छ :  रातो बत्तीलाई निद्राका लागि फाइदाजनक मान्नेहरूले रातो बत्तीको कम प्रवृतिलाई मेलाटोनिनलाई निद्रामा सुधार ल्याउने प्रवृत्तिलाई मिलाएको हुनसक्छ – जुन एउटै कुरा होइन, फिगुइरोले भने ।’

मेलाटोनिन वा सर्काडियन रिदमलाई प्रकाशबाट प्रभावित हुनको लागि, त्यहाँ एक प्रकाश हुनुपर्छ जुन सुप्राचियास्म्याटिक न्यूक्लीबाट जान्छ – मस्तिष्कको संरचना जहाँ जैविक घडी अवस्थित हुन्छ – र एक सर्काडियन प्रतिक्रिया निकाल्छ,फिगुइरोले थपे ।’ रातो बत्तीले सामान्यतया त्यसो गर्दैन, त्यसैले “हामीले के भइरहेको छ भन्ने सोच्दछौं (रातो बत्ती) ले वास्तवमा मस्तिष्कका भागहरूलाई असर गरिरहेको छ, उदाहरणका लागि, दृश्य प्रणालीसँग,“ फिगुइरोले भने। “वा यो एमिग्डाला वा मस्तिष्कको अन्य भागहरूसँग सम्बन्धित हुन सक्छ जुन जैविक घडी मार्फत आवश्यक छैन ।’

समग्रमा, जबकि रातो बत्तीले निद्रालाई बढावा दिदैन, यो अन्य प्रकारको प्रकाश भन्दा कम विघटनकारी छ, विज्ञहरूले भने।’ दासगुप्ताले भनेका छन्, ‘रातो बत्तीभन्दा राम्रो के हो त्यो उज्यालो होइन, जब निन्द्रा आउँछ । तर यदि तपाईं सुत्ने बेला कुनै पनि कारणले रातो बत्ती जस्ता प्रकाश हुन जाँदै हुनुहुन्छ भने, तपाईंले सुत्नको लागि थप अनुकूल हुनेहरू पनि प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ, उनले थपे – जहाँ रातो बत्ती काममा आउन सक्छ । दासगुप्ताले भने, यदि तपाईसँग निद्रासम्बन्धी कुनै समस्या छ जुन राम्रो आधारभूत निद्रा स्वच्छताले कम गर्न सक्दैन — जस्तै दीर्घकालीन अनिद्रा — उपचारका लागि विशेषज्ञलाई भेट्नुहोस्, दासगुप्ताले भने । ’

प्रकाशित समय : १८:५४ बजे