fbpx
corona information

गृहपृष्ठ सेयर लगानीकर्ताका डिम्याट खाता दुरुपयोग

सेयर लगानीकर्ताका डिम्याट खाता दुरुपयोग

२०७६ चैतमा प्रतिकित्ता १०० रुपैयाँका दरले जारी गरिएको नेपाल पुनर्बिमा कम्पनीको सेयरको बजार मूल्य ५६५ रुपैयाँ (साउन ५) प्रति सेयर छ । अधिकतम ५० कित्तासम्म बाँडिएको यो सेयर भर्ने र हात पर्नेको कुल बजार मूल्य २८ हजार २५० रुपैयाँबराबर हुन्छ। यो कुल मूल्य ५ हजार रुपैयाँ लगानी गर्दा तीन महिनामा प्राप्त सम्पत्ति हो । जुन लगानीभन्दा २३ हजारले बढिसकेको छ । यस्तै अवस्था एनआइसी एसिया लघुवित्तको पनि छ । गत महिनामात्र सय रुपैयाँमा जारी गरिएको यो सेयरको बजार मूल्य ६८० रुपैयाँभन्दा माथि पुगिसकेको छ । अधिकतम २० कित्तासम्म बाँडफाँड गरिएको यो सेयर भाग्यमानी २० कित्ता पाउनेको कुल सम्पत्ति दुई हजार रुपैयाँ लगानीसहित १३ हजार रुपैयाँभन्दा बढी पुगिसकेको छ । यी केही मात्र उदाहरण हुन् ।

अकासिकाएको सेयरको मूल्यसँगै सेयर भरेकाहरुको अनुहारमा बेग्लै चमक देखिन्छ भने सेयर पर्नेको कथा नभर्नेलाई सुनाउँदा सुन्नेले पुर्पुरोमा हात राखेर आफ्नो भाग्यलाई धिक्कार्नुपर्ने अवस्था छ । सबै आइपिओको अवस्था यस्तै नहोला तर बैँक तथा वित्तीय क्षेत्र (बिमासहित)को अवस्था यस्तै छ । जुन केही वर्षभन्दा पनि वर्षौं भएको छ। जसले सामान्य आम्दानी हुने र सेयर आवेदन दिनेको सम्पत्ति केही दिनभित्रै गुणात्मक हिसाबले बढाइदिएको छ । युवा पिँढी र विद्यार्थी वर्गमा यस्ता आइपिओले दरिलो वित्तीय आधार प्रदान गरेको छ । सबैलाई १० कित्ताका दरले सेयर बाँड्ने नियमको व्यवस्था भएसँगै न्यून लगानी क्षमता भएकाहरुको भाग्य नै परिवर्तन पनि गरिदिएको छ । न्यूनतम १० कित्ता बाँडफाँड नचाहनेहरु अझै पनि धितोपत्र निष्कासन तथा बाँडफाँड निर्देशिका २०७४ को यो व्यवस्था हटाउन चाहन्छन् । धितोपत्र बोर्डका नवनियुक्त अध्यक्षले पदवहाली गर्नासाथ आफूलाई १० कित्ता बाँडफाँड गर्ने व्यवस्था मन नपरेको बताएका थिए ।

विश्वबजारमा अति जोखिमयुक्त मानिने आइपिओको लगानी नेपालमा भने कम जोखिम भएको विकल्पका रुपमा पनि लिइन्छ । जुन हाम्रो भाग्य नै हो । अति फाइदाजनक क्षेत्रमा मागको ओइरो लाग्नु स्वाभाविक हो । जब सेयरको संख्याभन्दा धेरै गुणा बढी आवेदन पर्छ भने सबै आवेदकले सेयर पाउने कुराको कुनै ग्यारेन्टी हुँदैन । अनि बाँडफाँड चिठ्ठा प्रणालीमा परिणत हुन्छ । चिठ्ठा आफैँमा भाग्यको खेल हो । जब भर्नेजति सबैले सेयर प्राप्त गर्न सक्दैनन् अनि बाँडफाँडको महत्व अझ बढेर जान्छ ।

सेयर बाँडफाँडपश्चात आफ्नो भाग्य थाहा पाउन खोज्नु स्वाभाविक हो । किनकि त्यसमा ठूलो सम्पत्तिको सम्भावना लुकेको हुन्छ ।

सेयर बाँडफाँडपश्चात आफ्नो भाग्य थाहा पाउन खोज्नु स्वाभाविक हो । किनकि त्यसमा ठूलो सम्पत्तिको सम्भावना लुकेको हुन्छ । आइपिओ परेको वा नपरेको थाहा पाउने महत्वपूर्ण आधार लगानीकर्ताको डिम्याट खाता नम्बर हो, चाहे त्यो मेरोसेयर लगइन गरेर होस् वा नगरी होस् । जसरी बैंक खाता नम्बरले बैँकको कारोबारलाई एकत्रित गरेको हुन्छ, त्यसरी नै लगानीकर्ताको सेयर लगानीको सम्पूर्ण विवरणलाई डिम्याट खाताले एकत्रित गरेको हुन्छ । त्यसैले पनि डिम्याट खाता लगानीकर्ताका लागि अति संवेदनशील व्यक्तिगत विवरणमा पर्न जान्छ । यसको दुरुपयोगले लगानीकर्ताको लगानीसम्बन्धी गोपनीयता भताभुंग पारिदिनसक्छ । लगानी रणनीतिहरु प्रभावित पारिदिन सक्छ । डिम्याट खाताहरु ह्याक हुन सक्छन् । डिम्याट खाताबाट सेयर चोरी हुनसक्छ ।

यस्तो अति गोप्य हुनुपर्ने लगानीकर्ताको संवेदनशील सूचना धितोपत्र बोर्ड र सेयर निष्कासन व्यवस्थापन गर्ने मर्चेन्ट बैंकले सेयर बाँडफाँड भएको क्षणभरमै विभिन्न निजी अनलाइन पोर्टलहरुलाई पेनड्राइभमा वितरण गरिदिएर छताछुल्ल पारिदिन्छन् ।

धितोपत्र बोर्डले स्वीकृति दिएपछि मात्र धितोपत्र निष्कासन तथा बिक्री प्रबन्धक(मर्चेन्ट बैक)ले सेयर बाँडफाँड गर्नसक्छ । सेयर बाँडफाँडमा धितोपत्र बोर्ड, सिडिएस कम्पनी, नेप्से, जारी गर्ने कम्पनी र निष्कासन व्यवस्थापन गर्ने कम्पनीका प्रतिनिधिसमेतको उपस्थिति हुनेगर्छ । धितोपत्र निष्कासन तथा बाँडफाँड निर्देशिका २०७४ ले धितोपत्रको बाँडफाँड गरेको दिन वा भोलिपल्टसम्ममा निष्कासन तथा बिक्री प्रबन्धकले धितोपत्र बोर्ड, धितोपत्र बजार तथा सर्वसाधारणलाई जानकारी गराउनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । तर, यस्ता विवरण निजी अनलाइन, व्यक्ति तथा संस्थालाई वितरण गर्ने भन्ने कहीँ पनि उल्लेख छैन ।

डिम्याट खाताको व्यवस्थापन गर्ने सिडिएस कम्पनी र सेयर निष्कासनको व्यवस्थापन गर्ने मर्चेन्ट बैंकको बेवसाइटमा सेयर बाँडफाँडको विवरण राखिनुअघि नै सेयर आवेदकका नाम, ठेगाना, आवेदन गरेको सेयर विवरण, डिम्याट खाता नम्बरसहितको सम्पूर्ण विवरण निजी अनलाइन पोर्टलहरुमा पुगिसकेको हुन्छ र उनीहरुबीच कसले पहिला लगानीकर्ताका संवेदनशील विवरण अपलोड गरी आइपिओ रिजल्ट हेर्ने व्यवस्था गरिदिने भनेर प्रतिस्पर्धा सुरु भइसकेको हुन्छ । धितोपत्र बोर्ड, सिडिएस कम्पनी, नेप्सेका प्रतिनिधिसहित उपस्थित सेयर बाँडफाँड कार्यक्रममा उनीहरुकै अगाडि मर्चेन्ट बैँकले लगानीकर्ताका सबै व्यक्तिगत विवरण निजी अनलाइनलाई पेनड्राइभमा वितरण गरिन्छ । जसको साक्षी लगानीकर्ताको हितको सुरक्षा गर्ने उद्देश्यसहित स्थापित संस्था धितोपत्र बोर्ड आफैँ बसेको हुन्छ र बस्दै आएको छ । लगानीकर्ताका संवेदनशील व्यक्तिगत विवरण यसरी छरपष्ट पार्ने कार्य उचित हुन सक्दैन । यस्ता कार्य तत्काल बन्द गरिनुपर्छ ।

कतिपयले सामाजिक सञ्जालमा आइपिओ परेको वा नपरेको हेरिदिने भन्दै डिम्याट खाता मागिरहेको यत्रतत्र पाइन्छ ।

कतिपयले सामाजिक सञ्जालमा आइपिओ परेको वा नपरेको हेरिदिने भन्दै डिम्याट खाता मागिरहेको यत्रतत्र पाइन्छ । जसमा सयौँले डिम्याट खाता पोस्ट गरेका हुन्छन् । यसले के प्रस्ट पार्छ भने एउटा आधिकारिक संस्था या माध्यम थाहा नपाएर लगानीकर्ता सामाजिक सञ्जालमा भौँतारिन बाध्य छन् या आधिकारिक संस्थाहरुले सर्वसाधारणलाई सुविधाजनक सेवा दिन सकेका छैनन् या त सर्वसाधारणलाई उनीहरुप्रति विश्वास नै छैन । अर्कोतर्फ कतिपय अवस्थामा लगानीकर्ता आफैँ पनि आफ्नो संवेदनशील व्यक्तिगत विवरण, त्यसको दुरुपयोग र प्रभावका बारेमा सचेत देखिँदैनन् ।

यसले के प्रस्ट हुन्छ भने लगानीकर्ताका संवेदनशील सूचनाको गोपनीयता, सुरक्षा र त्यस सम्बन्धित शिक्षा अति नै कमजोर छ । जसबाट लगानीकर्ताको व्यक्तिगत विवरणको सुरक्षामा निकै ठूलो जोखिम र लापार्बाही गरिएको पुष्टि हुन्छ । यसबारेमा सेयर बजारको नियामक निकाय धितोपत्र बोर्ड कति पनि संवेदनशील देखिएको छैन । उसले बारम्बार हेलचेक्रयाइँ गरिरहेको छ । जुन २७ वर्षअघि स्थापना भएदेखि नै गरिरहेको छ ।

यस्ता संवेदनशील विवरण सिडिएस कम्पनी र सेयर निष्कासन तथा बिक्री प्रबन्धकभन्दा बाहिर कुनै पनि हालतमा जान दिइनु हुन्न र त्यसको सुरक्षाको प्रत्याभूति नियामक र सम्बन्धित संस्थाहरुले दिनुपर्ने हुन्छ । बजारको नियामक धितोपत्र बोर्डले यस्ता काम तत्काल रोक्नुपर्छ, कानुनी रुपमा दण्डनीय बनाइनुपर्छ र लगानीकर्ताका संवेदनशील व्यक्तिगत विवरण सुरक्षा सम्बन्धित निर्देशिका जारी गर्न कति पनि ढिला गर्नु हुँदैन । जसमा यस्ता विवरण सेयर कारोबार गर्दा कहाँ प्रयोग हुन्छ, कसलाई दिने, कसलाई नदिने, लगानीकर्ताले कस्ता सावधानी अपनाउने यावत् कुरा समेटिनुपर्छ । के नवनियुक्त अध्यक्षले लगानीकर्ताका संवेदनशील व्यक्तिगत विवरणको सुरक्षा गर्लान् कि नेप्सेको रेखा उकालो घचेट्नमै व्यस्त होलान् ?

(सेयर बजार विश्लेषक भट्टराईले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट लगानी व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर तथा क्यानडाबाट फाइनान्सियल प्लानिङमा पोस्ट ग्रयाजुएट सेयरबजारका बारेमा क्यानेडियन सेक्युरिटिज कोर्स गरेका छन् )

यो पनि पढ्नुहोस्

यस्तो हुनुपर्छ सेयरको अनलाइन कारोबार

प्रकाशित समय १६:१५ बजे

vayodha-hospital

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित शीर्षकहरु