fbpx

गृहपृष्ठ ब्रोकर कमिसन नतिरी कसरी सेयर खरिद गर्ने ?

ब्रोकर कमिसन नतिरी कसरी सेयर खरिद गर्ने ?

दोस्रो बजारमा सेयर किनेपछि ब्रोकरले हामीलाई बिल दिन्छ । जति पैसाको सेयर किने पनि बिलमा ब्रोकर कमिसन जोडिएको हुन्छ । जब हामी बिल हेर्छौं, सेयरमा लगाएको पैसाभन्दा पनि ब्रोकरलाई तिरेको कमिसन देखेपछि, एकपटक जिब्रो टोक्छौं । त्यहाँ ब्रोकरलाई तिर्ने कमिसनमात्र नभई धितोपत्र बोर्ड शुल्क, नामसारी शुल्कलगायतका शुल्क जोडिएका हुन्छन् । जसले हाम्रो प्रतिसेयर खरिद लागतलाई ह्वात्तै बढाइदिएको हुन्छ । मूल्यमा भएका सानातिना वृद्धिले नाफा देखिनै गाह्रो पर्छ । सेयर मूल्य बढे पनि घाटै देखिन्छ । नाफा–नोक्सानको कोलम अझै रातै हुन्छ । हरियो हुँदैन ।

यो देख्दा कहिलेकाहिँ लाग्छ– के यी कमिसन नतिरी सेयर किन्न सकिँदैन ? कमिसन नतिर्नुपरे त मूल्य अलिकति बढ्ने बित्तिकै नाफा देखिन्थ्यो । कारोबार पनि धेरै हुन्थ्यो भन्ने जस्तो सोच मैले जस्तै हरेक सेयर खरिदकर्ताले बिल हेर्दा सोच्ने गरेको हुनुपर्छ ।

जब प्राध्यापकले ‘ब्रोकर कमिसन नतिरी सेयर खरिद’ भन्ने विषय प्रवेशमा कक्षा सुरु गरे यसले मलाई पुरै उनैतिर एकोहोरो बनायो । ‘ढुंगा खोज्दा देउता मिल्यो’ भन्ने उखानझैं लाग्यो । सुरुमा के यो सम्भव छ र ? जस्तो पनि लाग्यो तर असम्भव भन्ने कुरा संसारमै कमै छन् । केवल हामीकहाँ अभ्यास गर्न नसकिएको मात्र रहेछ ।

संसारका धेरै देशमा लाभांश पुनः लगानी योजना (डिभिडेन्ड रिइन्भेस्टमेन्ट प्लान) कार्यान्वयनमा ल्याइएको छ । लाभांश पुनः लगानी योजना भनेको कम्पनीले दिएको नगद लाभांश पुनः त्यही कम्पनीको सेयरमा लगानी गर्ने भन्ने हो । अर्थात्, कम्पनीले दिएको नगद लाभांशले त्यही कम्पनीको सेयर किन्ने भन्ने हो । अमेरिका र क्यानडामा यो योजना धेरै सूचीकृत कम्पनीले सञ्चालन गरेका छन् ।

लाभांश पुनः लगानी योजनाको अध्ययनपछि मैले सेयर कारोबार गरिरहेको ब्रोकरलाई फोन गरेँ र लाभांश पुनः लगानी गर्ने मनसाय व्यक्त गरेँ । उक्त ब्रोकर कम्पनी संसारकै ठूलोमध्येमा पर्छ । जुन यहाँको टिडी बैंकले आफ्नो सहायक कम्पनीमार्फत सञ्चालन गर्दै आएको छ । मेरो व्यक्तिगत विवरण, सेयर कारोबार खाता र अन्य सुरक्षासम्बन्धी प्रश्न सोधिसकेपछि ती प्रतिनिधिले मलाई आफ्नो जिज्ञासा राख्न अनुरोध गरे । मैले लाभांश पुनः लगानी योजनामा सहभागी हुनेबारे बताएँ । त्यसपछि उनले लाभांश पुनः लगानी र सेयर ब्रोकरका योजनाबारे बताउन सुरु गरे ।

लाभांश पुनः लगानी दुई तरिकाबाट गर्न सकिन्छ । पहिलो सेयर ब्रोकरमार्फत र दोस्रो प्रत्यक्ष रुपमा कम्पनीमार्फत ।

ब्रोकरमार्फत गरिने लाभांश पुनः लगानीका लागि सर्वप्रथम ब्रोकरको प्रणाली वा हाम्रो सेयर कारोबार खातामा यो योजना अध्यावधिक गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसपछि हामीले सेयर किनेका कुनै कम्पनीले दिएको लाभांश हाम्रो खातामा आएपछि उक्त लाभांशले पुग्ने गरी सोही कम्पनीको सेयर ब्रोकरले बजार मूल्यमा खरिद गरिदिन्छ । यो खरिदमा ब्रोकरले कुनै पनि कमिसन या अन्य शुल्क लिँदैन । तर, यसरी सेयर खरिद गर्दा ब्रोकरले पूर्ण सेयरमात्र खरिद गर्छ अर्थात् एक कित्ताभन्दा कम सेयर उसले किन्दैन । लाभांशले एक कित्ता पनि सेयर किन्न नपुग्ने भए अर्को पटक लाभांश आएपछि वा लाभांशले कम्तीमा एक कित्ता सेयर किन्न पुग्ने भएपछि सेयर खरिद गर्छ । यहाँ प्रायः कम्पनीले तीन महिना वा त्रैमासिक रुपमा लाभांश वितरण गर्छन् । कतिपय कम्पनीले हरेक महिना पनि लाभांश वितरण गरिरहेका हुन्छन् । यसको अर्थ महिनैपिच्छे लाभांश आउने कम्पनीको लाभांशले हरेक महिना सेयर खरिद हुँदै जान्छ भने यो महिना किनेको सेयरले अर्को महिना लाभांश प्राप्त गर्छ ।

यस्तै, अर्को विकल्पमा ब्रोकरमार्फत नभई कम्पनीमार्फत सिधै लाभांश पुनः लगानी योजनामा सहभागी हुने भन्ने हो । लाभांश वितरण गर्ने धेरै कम्पनीले यो योजना ल्याएका हुन्छन् । जुन कम्पनीको वेबसाइटमा गएर हेर्न सक्छौं । यसमा सहभागी हुनका लागि पहिला हामीसँग सम्बन्धित कम्पनीको कम्तीमा एक कित्ता सेयर हुन आवश्यक छ । उक्त सेयर पनि कम्पनीबाट कुनै शुल्क नतिरी सिधै किन्न सकिन्छ । तर, कतिपय कम्पनीले त्यसका लागि न्यूनतम लगानी जस्तो कि ५ सय  डलर लगानी गर्नुपर्ने सर्त पनि राखेको पाइन्छ । यसपछि कम्पनीले उपलब्ध गराएको फारम भरी योजनामा सहभागी हुन सकिन्छ ।

कम्पनीमार्फत सिधै सहभागी हुँदा दुईवटा फाइदा छन् । पहिलो कम्पनीले दिएको लाभांशले पुरै सेयर किन्न नपुगे एक कित्ताभन्दा कम सेयर पनि खरिद गरिदिन्छ । यसले गर्दा जति सेयर आए पनि सेयर बढ्दै जान्छ भने अर्को लाभांश भुक्तानीमा उक्त एकभन्दा कम कित्ता सेयरले पनि लाभांश पाउने हुन्छ । त्यस्तै, अर्को फाइदामा यसरी सिधै कम्पनीमा सहभागी भएर किनिएको सेयरमा प्रायः कम्पनीले २ देखि ५ प्रतिशतसम्म छुट दिने गरेको पनि पाइन्छ । यसको अर्थ, कम्पनीले ५ प्रतिशत छुट दिएमा बजार मूल्यभन्दा ५ प्रतिशत कममा सेयर प्राप्त गर्न सकिने भयो । तर, ब्रोकरमार्फत लाभांश पुन लगानीमा सहभागी हुदा भने यस्तो छुट पाइँदैन । यसरी कम्पनीमार्फत लाभांशको पुनः लगानी गरी सेयर किन्दा पनि कुनै शुल्क लाग्दैन ।

लाभांश पुनः लगानी योजना नयाँ लगानीकर्ताका लागि निकै उपयोगी मानिन्छ । जससँग थोरै पैसा छ तर नियमित लाभांश दिइरहेका कम्पनीको सेयरमा लगानी सुरु गर्न चाहन्छन् भने नियमित र बढ्दो लाभांश बाँडिरहेका कम्पनीको थोरै सेयर खरिद गरेर सहभागी बन्न सकिन्छ । यो योजना दीर्घकालीन लगानीकर्ताका लागि पनि निकै फाइदाजनक हुन्छ । लाभांश पुनः लगानी हुँदै जाँदा सेयर संख्या बढ्दै जाने र राम्रो कम्पनीको सेयर मूल्य बढेर सम्पत्ति पनि बढ्दै जाने पनि हुन सक्छ ।

नेपालमा पनि लाभांश पुनः लगानी योजना सुरु गर्न आवश्यक छ । यसबारेमा कम्पनीले सोच्ने बेला आएको छ भने नियामक निकाले पनि बजारमा नयाँ विकल्प दिनेबारे सोच्न ढिला भइसकेको छ । यसको सुरुवात खुलामुखि म्युच्युअल फन्डमार्फत गर्न सकिन्छ । एनआइबीएल क्यापिटलले ल्याउन लागेको खुलामुखी म्युचुल फन्डमा एकाइ धनीलाई दिने लाभांशले पुनः त्यही फन्डको एकाइ खरिद गर्ने अवसर पनि प्रदान गर्न सकिन्छ ।

(त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट लगानी व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर गरेका सेयर विश्लेषक भट्टराईले क्यानडाबाट फाइनान्सियल प्लानिङमा पोस्ट ग्रयाजुएट गरेका छन् भने सेयरबजारबारे क्यानेडियन सेक्युरिटिज कोर्ससमेत गरेका छन् ।)

यो पनि पढ्नुहोस्

सेयरमा आत्मसमर्पण गर्नुहोस्

प्रकाशित समय १०:५५ बजे

vayodha-hospital
NCC Bank

प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित शीर्षकहरु