दोलखा क्षतिग्रस्त संरचनाको मर्मत गरेपछि विहीबारबाट माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत केन्द्रले पूर्ण रूपमा उत्पादन सुचारु गरेको छ । माथिल्लो तामाकोसीको विद्युत उत्पादन बढेसँगै भारत निर्यात समेत बढ्ने भएको छ ।देशकै सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत आयोजना माथिल्लो तामाकोसी जलविद्युत केन्द्र ४५६ मेगावाटको क्षतिग्रस्त दुवै बालुवा थिग्र्याउने पोखरी डिस्याण्डर सञ्चालनमा आएपछि विद्युत उत्पादन पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको हो ।

१० महिनामा क्षतिग्रस्त दायाँ तर्फको बढी क्षति भएको बालुवा थिग्रयाउने पोखरी पुर्ननिर्माणपछि सञ्चालनमा आएको छ । दुई वटा पोखरी मध्ये दायाँ तर्फको पोखरी ४० प्रतिशत क्षति भएको थियो ।
अविरल वर्षापछि तामाकोसी नदीमा आएको बाढीका कारण गत असोज ११ गते साँझदेखि माथिल्लो तामाकोसीको बाधको सबै ढोका खोलेर उत्पादन बन्द गरेको थियो । विद्युत गृह बन्द गर्दा विद्युतगृह र सुरुङ सुरक्षित रहे तापनि असोज १२ गते माथिबाट ठूलो पहिरो र लेदो आउँदा लामाबगरमा रहेको बालुवा थिग्राउने पोखरी डिस्याण्डर र भुमिगत नहरमा ठूलो क्षति भएको थियो ।
२ वटा डिस्याण्डर मध्ये कम क्षति भएको बाँयातर्फको डिस्याण्डर र भुमिगत कल्भर्ट पुर्न निर्माण गरेर गत पुसदेखि विद्युत गृह सञ्चालनमा ल्याइएको थियो ।

अहिले दुवै पोखरी दुरूस्त भएपछि पोखरीमा जम्मा भएको बालुवा सफा गर्न सहज भएको छ । अपर तामाकोसी जलविद्युत केन्द्र प्रमुख पूर्णगोपाल रञ्जितले एउटामात्रै हुँदा बालुवाका कनहरू पनि आउदा विद्युत गृहका उपकरण खिइने समस्या हुने बताए । दायाँ पोखरी तयार भएपछि बायाँ पोखरीको बालुवा सफा गर्ने बताए ।  वर्षात्का कारण माथिल्लो क्षेत्रबाट नदीमा बालुवा बढी आउछ उनले भने अब हामी हरेक हप्ता पालैपालो पोखरी सफा गर्छौं । बाँध क्षेत्रमा बालुवा र गेग्रानले भरिदै गएकाले नदीमा जलस्तर बढेपछि बाँधका ढोका खोलेर सफा गर्ने समेत उनले बताए ।

कम क्षति भएको र हिउँदको विद्युतको माग धान्न आपत्कालिन अवस्थामा रोल्वालिङ खोला जलविद्युत आयोजनाकै निर्माण कम्पनी हाइ हिमाल कन्ट्रक्सनमार्फत सफा गर्ने र मर्मतको काम गरेको थियो । तर बढी क्षति भएको दायाँ पोखरीको सार्वजनिक खरिद ऐन अनुसार ठेक्का आव्हान गरेर पुनर्निर्माण गरेको हो । पोखरी निर्माणको ठेक्का लिएका च्छोरोल्पा कन्ट्रक्सन प्रालिका प्रबन्धक निर्देशक फुर्लाक्पा शेर्पाले देशको विद्युत आवश्यकतालाई मध्ये नजर गरेर रातदिन काम गरेर निर्धारित समयमा पोखरी पुनर्निर्माण गरेको बताए । ठेक्का सम्झौता भएको ४ महिनामा निर्माण व्यवसायीले काम पूरा गरेको हो । यस अघि अन्तर्राष्ट्रिय ठेक्का अन्तर्गत चिनियाँ कम्पनी सिनो हाइड्रो कर्पोरेसनले डिस्याण्डर सहितको सिभिल काम गरेको थियो ।

अहिले पोखरीको पुनर्निर्माण मात्रै पूरा भएको छ, कल्भर्ट पुनर्निर्माण हुन बाँकी छैन ।  उत्पादन केन्द्र प्रमुख रञ्जितले भने नदीमा जलस्तर बढेकाले कल्भर्टको काम नदीमा पानी घटेपछि कार्तिक १५ पछि पुनः सुचारु हुुन्छ, अहिले अस्थायी रूपमा सञ्चालन गरेका हौं । पोखरी र कल्भर्ट पुनर्निर्माणका लागि ११२ दिनमा पूरा गर्ने गरी ठेक्का सम्झौता भए तापनि नदीमा जलस्तर बढेकाले कल्भर्डको बाँकी काम पूरा गर्न १८५ दिन म्याद थप भएको छ । वर्षातको ४ महिना काम गर्न नसकिने भएकोले त्यसलाई समेत जोडेर बढी दिन थप्नु परेको उनले बताए ।

डिस्याण्डरभन्दा माथिबाट खोल्साबाट ठूला ठूला बोल्डर र लेदो आएपछि डिस्याण्डर र कल्भर्डमा क्षति भएको थियो । थप बोल्डरहरू आउन सक्ने ठाउँको समेत सुरक्षाको काम समेत जारी छ ।
पहिरोले हेडवक्स क्षेत्रको सुरक्षा नियन्त्रण गृह समेत पूर्ण रुपमा क्षति हुँदा सुरक्षार्थ खटिएका नेपाली सेनाका २ जना र माथिल्लो तामाकोसीकै २ जना कर्मचारी सहित ४ जनाको ज्यान समेत गएको थियो । माथिल्लो तामाकोसीको २ वटा पोखरी मध्ये दायाँ तर्फको ४० प्रतिशत क्षति भएको छ भने बायाँ तर्फको २० प्रतिशत क्षति भएको थियो ।

विद्युत उत्पादन बन्द भएको समयमा विद्युत गृह भित्रका मर्मत गरेको छ भने पहिरोले क्षतिग्रस्त सिंगटीको ४६ नं. टावरको समेत मर्मत पूरा गरेको छ । बाढी पहिरोले क्षतिग्रस्त संरचनाको प्राविधिक अध्ययन र सुपरवेक्षणका लागि एनइए इञ्जिनियरिङ कम्पनीलाई जिम्मा दिएको छ । उसैको सिफारिसका आधारमा कम्पनीले पुर्ननिर्माणको काम गरेको हो ।

प्रकाशित समय : १६:४८ बजे